Welcome Guest: S’enregistrer | Connexion
 
FAQ| Rechercher| Membres| Groupes
 
Կոմիտասի Մասին՝ Հալիտէ Ա. Էտիպի Յուշերը
 
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet
Armenian on web Index du Forum -> Le Génocide Arménien - Հայկական Ցեղասպանութիւն - 1915 Ermeni Soykırımı -> Témoignages sur le génocide et la déportation des Arméniens
Sujet précédent :: Sujet suivant  
Auteur Message
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 12 997
Point(s): 40 057
Moyenne de points: 3,08

MessagePosté le: Dim 1 Oct 2017 - 01:17
MessageSujet du message: Կոմիտասի Մասին՝ Հալիտէ Ա. Էտիպի Յուշերը
Répondre en citant

Կոմիտասի Մասին՝ Հալիտէ Ա. Էտիպի Յուշերը

(Halde Edip Adıvar’ın hatıraları)

September 26, 2017
https://hairenikweekly.com/2017/09/26/33250



Առաջին անգամ Հալիտէ Էտիպի մասին լսեցի, երբ Թուրքիա իմ ճամբորդութեանս ուղեւորը, լսելէ ետք թէ ինչու եկեր եմ Թուրքիա, ըսաւ, ՞Մեր պատմութեան մութ օրերը՞ եւ աւելցուց, որ ջարդերու մասին իմացեր է Հալիտէ Էտիպի գիրքէն: Որոշ ժամանակ անց, յօդուած մը կարդացի Էտիպի եւ Կոմիտաս Վարդապետի հանդիպման մասին, որ պահեցի: Երբ Կոմիտասի հոգեբանական վիճակի վերլուծումը կ՛ընէի, այդ յօդուածը կրկին կարդացի եւ ապա, գնեցի Էտիպի յուշերը, ուր ո՛չ միայն Կոմիտասի մասին գրուած էր, բայց նաեւ Այնթուրայի որբանոցի մասին: Էտիպ, Թուրքիոյ յայտնի ու յարգուած գրագէտը հրաւիրուեր էր Ճամալ Փաշայի կողմէ, վարելու Այնթուրայի [Սուրիա, ապա Լիբանան] որբանոցը եւ թրքացնելու հայ որբերը: Աւելորդ է ըսել, որ երկու նիւթերն ալ հետաքրքրական էին ինձ համար,երբ կ՛ուսումնասիրէի Ցեղասպանութեան հեռակայ ազդեցութիւնները՝ սերունդներու վրայ:
Հալիտէ Էտիպը Սուլթան Համիտի քարտուղարին աղջիկն էր: Ան յաճախած էր յոյն- քրիստոնիա դպրոց մը ուր հանդուրժողական էին այլ ազգերու նկատմամբ: Ըստ յառաջաբանին, ուր Հ. Տաք կը գրէ՝ ՞Թէեւ ոչ առաջինը, Հալիտէ Էտիպը (1882-1964) ամէնաբեղուն Թուրք Օթոման կին գրողն է իր 21 վէպերով, չորս պատմուածքներով, երկու թատրերգութեամբ, չորս գիտական ուսումնասիրութեամբ եւ երկու հատոր ինքնակենսագրութեամբ:՞ [Հ. Էտիպ, 2005/1926, էջ v*]:Յուշերուն մէջ Էտիպ կը գրէ, որ Կոմիտաս յաճախ կը հրաւիրուէր թուրք Օճախ՝ իր երգարուեստը հրամցնելու: Գիտենք, որ բանտարկութենէ քանի մը շաբաթ առաջ ան հրաւիրուած էր երգելու: Էտիպ կը յիշէ՝
Այդ սրահին մէջ է, որ ճանչցայ Կումիտաս Վարդապետը, Հայ կղերականը, երաժիշտը, երգահանը: Ան այն երաժիշտ, դերասան, եւ դասախօսներէն մէկն էր, որոնց կը հրաւիրէր Օճախը շաբաթական իր ներկայացումներուն: Կումիտաս ճանաչուած էր իր Անատոլեան երգերով եւ հին Կրէկորեան երաժշտութեամբ, որոնք հաւաքած էր տարիներու համբերատար աշխատանքով՝ Կոստանդնուպոլսոյ եւ Անատոլուի մէջ: Ան մարզած էր Հայ երիտասարդներու երգչախումբ մը եւ մեծ ղեկավարի մը հռչակը շահած էր Հայերու մօտ:
Էտիպ ճիշտ կը գրէ, որ Կոմիտաս լաւ գիտեր թրքերէնը. սակայն, սխալ է, որ Կոմիտաս երաժշտութիւնը հաւաքած էր Պոլսոյ մէջ. Մինչեւ 1910-ին Պոլիս փոխադրուիլը, Կոմիտաս արդէն հայկական գաւառներէն հաւաքեր էր հազարաւոր ժողովրդային երգեր:
Էտիպ կը շարունակէ,
Երբ երեւցաւ իր կղերականի սեւ, երկար հանդերձով, իր մութ դէմքը՝ ինչպէս որեւէ պարզ Անատոլցուի, եւ իր հոգեյոյզ աչքերը կարօտով լի, ու իր ձայնը հնչեցուց իր զօրաւոր ու մաքուր նոթաներով, իրեն զգացի որպէս Անատոլուի ժողովրդական հէքԻաթի եւ երաժշտութեան մարմնացումը:Երաժշտութիւնը յաճախ էի լսեր մեր Քեմացի եւ Էրզրումցի սպասաւորներէն: Ան պարզապէս բառերը հայերէնի էր վերածած: Սակայն, ես լեզուին ուշադրութիւն չի դարձուցի. Միայն զգացի այդ փափուկ եւ անյոյս [tender and desolate melody from the lonely wastes of Anatolia.] եղանակի իմաստը Անատոլուի միայնակ կորուստներէն եկած[էջ 371]:
Մինչ՝ Կոմիտաս իր Յունիս 24, 1908 թուականի Ինքնակենսագրութեան մէջ գրած էր,
Ես ծնուել եմ 1869 Սեպտեմբերի 26 -ին Փոքր Ասիոյ Կուտինա կամ Քիւթահիա քաղաքում: Երրորդ օրն ինձ մկրտել են եւ անունս դրել Սողոմոն:Հայրս՝ Գէորգ Սողոմոնեանը Քիւթահիաբնակ էր, մինչ մայրս՝ Թագուհի Յովհաննիսեանը Բրուսացի: Երկուսն էլ Հայ են: Հօրս եւ մօրս ազգատոհմը ի բնէ ձայնեղ է: … Մօրս ու հօրս տաճիկ լեզուով եւ եղանակներով յօրինած երգերը, որոնցից մի քանիսն արդէն գրել եմ 1893 թուից հայրենիքումս, դեռ երգում են մեծ հիացմունքով մեր քաղաքի ծերերը:



Քիւթահիայի մէջ Հայերը թրքախօս էին: Թագուհին թրքերէնով կը յօրինէր երգեր. Ինչպէս ուրիշ հայեր, Թուրքիոյ մէջ, Քիւթահիայի հայերը խստիւ կը պատժուէին Թուրք կառավարութեան կողմէ, եթէ հայերէն խօսէին: Հետեւաբար, Կոմիտասի քաջ ծանօթութիւնը Թրքերէն լեզուին եւ այն, որ, իր մօր յօրինած երգերը ձայնագրեր էր, իրեն Թուրք չէի՛ն դարձներ:
Էտիպ կը շարունակէ նկարագրել,
Ծանօթութիւնը որ սկսաւ, շարունակուեցաւ, Կոմիտաս յաճախ գալով իմ տունը երգելու: Ան շարունակեց գալ նոյն իսկ Հայերու եւ Թուրքերու իրար ջարդելէ ետք: Երկուքս ալ լռելեայն տանջուեցանք դէպքերէն, բայց, ո՛չ մէկս այդ մասին չխօսեցանք: Մէհէմմետ Էմին եւ Յահիա Պէյերը, երկուքն ալ մեծ բանաստեղծներ, որոնք ազգայնականութիւնը մարդկայնօրէն կը նայէին, կը հետաքրքրուէին իր բնաւորութեամբ եւ եկան իրեն լսելու: Յուսուֆ Ակչուրան եւս եկաւ՝ երաժշտութիւնը սիրելով, բայց յայտարարեց, որ Կումիտասը մեծ վնաս հասցուցած է Թուրքին, գողնալով անոր ժողովրդական երաժշտութիւնն ու երգերու մշակոյթը՞
Այս մտքերը յատուկ չէին միայն Էտիպին եւ Աքչուրային. Մարտ 1915 -ին, Օճախի մէջ, Կոմիտասի երգի ելոյթէն վերջ, երաժշտասէր հանդիսատէսներու մէջէն լսուեր էր, ՞Աստուած պահէ իրեն չար աջքերէ՛ [Սիրունի, 1969, էջ 45-47 եւ Գարագաշեան, (2014), էջ 93]: Օրուայ բանախօսը շեշտեր էր, որ, Անատոլուի զաւակը, հայ հոգեւորականը, իր նուիրումով ու ծանր աշխատանքով թռիչք տուած էր Հայ երաժշտութեան եւ իր հաւաքած երգերը ներկայացուցած որպէս Հայ ազգային ժառանգութիւնը մինչ՝ Թուրք կրօնաւորները այդ չէին ըրած. Թէ՝ Հայ ժողովուրդը Թուրքիոյ մշակութային կեանքի յառաջատար դիրքերուն վրայ կը մնար: Կոմիտաս նստեր էր դաշնամուրին, երգեր ու նուագեր սրահը թնդացնելով ծափահարութիւններով ու գովեստներով: (Նոյն):
Կոմիտաս շարունակեր էր իր աշխատանքը մինչեւ իր բանտարկութիւնը, 1915, Ապրիլ 23-ը:
Էտիպ, աւելի վարը կը գրէ,
Կոմիտաս Քիւթահիայէն էր, աղքատ ծնողքէ: ՛Ծնողներէս ժառանգեցի զոյգ մը կարմիր կօշիկ եւ երգ մը…: Կօշիկները հօրմէս էին, բայց երգը մօրմէս…. (373)՛ Հայերէն չէին գիտեր, եւ Կոմիտաս /Հայերէնը/ սորված էր վերջը: Ծնողները հաւանաբար թրքական ծագում ունէին, այն թուրքիսներէն որոնք Կռեկորեան եկեղեցիի միացեր էին: Բիւզանդացի ղեկավարները թուրք ցեղերը կանչեր էին, որպէս պատուար Սարասէնիկ յարձակումներէ, եւ հակառակ, որ, ասոնք յատկապէս հարաւային սահմաններուն դրուած էին, ոմանք ուրիշ տեղ գացած են…. Ան հայ ազգային մըն էր, եթէ նոյնիսկ թուրք էր կամ հայ, բայց խառնուածքով ու սրտով իսկական Անատոլուցի թուրք էր….Որպէս մարդ եւ արուեստագէտ, Կոմիտասը հազուագիւտ արժէք էր: Այն ինչ որ ան մաքուր եւ գեղեցիկ պարզութեամբ հայերուն սորվեցուց, կարելի պիտի ըլլար այլ ազգութիւններուն եւս ընդօրինակել: Կարժէր լսել իր Անատոլուն երգով եւ զգացումով ներկայացնելու ոճը:
Եւ գրելով Կոմիտասի Աքսորէն վերադարձին իրենց հանդիպման մասին, Էտիպ կ՛աւելցնէ,
Օր մը, Կոմիտաս Հայերէնով երգեց ՛՛Աւէ Մարիա՛՛ն, որը վեցերորդ դարի ստեղծագործութիւն էր, հազուագիւտ գեղեցկութիւն. Կրօնական ու զգացական մթնոլորտը այնքան գրաւեց ինձ, որ հարց տուի եթէ որեւէ շարական երգի վերածած է: ՞Այոՙ՞ ըսաւ, հարիւր մէկ երրորդը՚՞ Շատ յոգնա՞ծ ես երգելու համար,ՙ հարցուցի. Ան ընկողմանած էր ցած աթոռին, դաշնամուրի մօտ եւ դէմքը սպիտակ էր, ցաւի տարօրինակ կնճիռներով: Սկսաւ երգել առանց տեղը փոխելու: Երբ սկսաւ երգել, զգացի, որ մթնոլորտը չ՛ունէր այն սուրբ եւ համեստ գեղեցկութիւնը, որ ՛՛Աւէ Մարիա՛՛ն ունի… Երկիւղ զգացի եւ տարօրինակ զգացում մը: Բնազդաբար գրադարանէն Ս. Գիրքը առի եւ գտայ 101-րդ շարականի վերջին տունը՝ Պիտի չնչեմ երկրեն բոլոր չարը՝ որ կտրեմ բոլոր չարագործները Տիրոջ քաղաքէն:
Էտիպ կը հասկնայ իմաստը ու կ՛եզրականացնէ՝
Իր հոգիին ատելութեան եւ վռիժարութեան ճիչն էր դէպի իմ ժսղովուրդը… 1915-ին Օճախը ի գործ դրաւ իր ազդեցութիւնը որ չ՛աքսորուի, բայց 1916-ին լուրջ մտային խանգարում ունեցաւ, որը տեղի տուաւ այդ սարսափելի ժամանակներու ճնշմանը : Դոկտ. Ատնանը աղաչեց Թալաաթ Փաշային, որ թոյլ տայ Փարիզ երթալու բուժման համար: Տակաւին ապաստանարանի մէջ է:
Իմ գիրքը, ուսումնասիրուած այլ աղբիւրներէ, դէպքերը այլ կերպ կը ներկայացնէ, ամոզուած ըլլալով որ Կոմիտաս Հայ էր՝ ամուսնոյս ազգականը:

Մելինէ Գարագաշեան

Աղբիւրներ՝
Գարագաշեան, Մ. (2014): Կոմիտաս Մեծ Եղեռնի Զոհը: Երեւան՝ ԴԱԼԼ:
Կոմիտաս Վարդապետ Կուտինացի (Միջին Ասիա, Պրուսայի Մարզ), (Յունիս 24), էջ 2:
Edibe, H. A. (2005/1926). Memoirs of Halide Edibe. A. Pankoff (Ed.).
Karakashian, M. (2014). Komitas: Victim of the Great Crime. Yerevan: Zangak.

Alıntı :
Halogénure Etip était un écrivain nationaliste turc et (plus tard) homme politique. Son point de vue sur komitas (du point de vue de la Turquie) est intéressante pour un certain nombre de raisons : Premièrement, elle montre comment certains turcs ont travaillé pour sauver komitas du génocide. Il montre également comment même ces turcs ont fermé leurs rangs après la création de la Turquie moderne pour couvrir le génocide. Dans ses mémoires, etip parle de komitas de " Anatolie ", sur la façon dont ses mélodies étaient turques, mais avec des mots Arméniens, et elle parle de sa famille d'origine turque, mais convertie en " Grégorien " (c'est-à-dire apostolique arménien). La foi.
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Dernière édition par mafilou le Dim 1 Oct 2017 - 01:20; édité 1 fois
Revenir en haut
Visiter le site web du posteur
Publicité






MessagePosté le: Dim 1 Oct 2017 - 01:17
MessageSujet du message: Publicité

PublicitéSupprimer les publicités ?
Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 12 997
Point(s): 40 057
Moyenne de points: 3,08

MessagePosté le: Dim 1 Oct 2017 - 01:18
MessageSujet du message: Կոմիտասի Մասին՝ Հալիտէ Ա. Էտիպի Յուշերը
Répondre en citant

Citation : (traduction Google)

"Halide Etip était un écrivain nationaliste turc et (plus tard) homme politique. Son point de vue sur komitas (du point de vue de la Turquie) est intéressante pour un certain nombre de raisons : Premièrement, elle montre comment certains turcs ont travaillé pour sauver komitas du génocide. Il montre également comment même ces turcs ont fermé leurs rangs après la création de la Turquie moderne pour couvrir le génocide. Dans ses mémoires, etip parle de komitas de " Anatolie ", sur la façon dont ses mélodies étaient turques, mais avec des mots Arméniens, et elle parle de sa famille d'origine turque, mais convertie en " Grégorien " (c'est-à-dire apostolique arménien). La foi."
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
Visiter le site web du posteur
Contenu Sponsorisé






MessagePosté le: Aujourd’hui à 13:38
MessageSujet du message: Կոմիտասի Մասին՝ Հալիտէ Ա. Էտիպի Յուշերը

Revenir en haut
Montrer les messages depuis:   
Armenian on web Index du Forum -> Le Génocide Arménien - Հայկական Ցեղասպանութիւն - 1915 Ermeni Soykırımı -> Témoignages sur le génocide et la déportation des Arméniens Toutes les heures sont au format GMT + 1 Heure
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet
Page 1 sur 1
Sauter vers:  

 



Portail | Index | Créer un forum | Forum gratuit d’entraide | Annuaire des forums gratuits | Signaler une violation | Conditions générales d'utilisation
phpBB
Template by BMan1
Traduction par : phpBB-fr.com