Welcome Guest: S’enregistrer | Connexion
 
FAQ| Rechercher| Membres| Groupes
 
Անկախ Հայաստանի պարտութեան Ալեքսանդրապոլի խատառակ պայմանագիրը
 
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet
Armenian on web Index du Forum -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Cartes - Քարտեզ - Harita
Sujet précédent :: Sujet suivant  
Auteur Message
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 123
Point(s): 40 403
Moyenne de points: 3,08

MessagePosté le: Lun 4 Déc 2017 - 05:31
MessageSujet du message: Անկախ Հայաստանի պարտութեան Ալեքսանդրապոլի խատառակ պայմանագիրը
Répondre en citant

Անկախ Հայաստանի պարտութեան Ալեքսանդրապոլի խատառակ պայմանագիրը

Azad Or
3 Դեկ­տեմ­բեր 1920.
Ն.

Դեկ­տեմ­բեր 3ի լուս­ցող ա­ռա­ւօ­տեան ժա­մե­րուն, 95 տա­րի ա­ռաջ, քե­մա­լա­կան Թուր­քիոյ սա­լին եւ լե­նի­նեան Ռու­սաս­տա­նի մուր­ճին մի­ջեւ ճզմո­ւած ու եր­կու կող­մէ կրա­կի մէջ յայտ­նո­ւած՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան իշ­խա­նու­թիւ­նը ներ­կա­յաց­նող պա­տո­ւի­րա­կու­թիւն մը, Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի մէջ, ստի­պո­ւե­ցաւ պար­տու­թեան խայ­տա­ռակ պայ­մա­նա­գիր մը ստո­րագ­րե­լու Հա­յաս­տա­նի երկ­րորդ մեծ քա­ղա­քը գրա­ւած քե­մա­լա­կան զօր­քի հրա­մա­նա­տա­րու­թեան հետ։

Ժա­մեր ա­ռաջ՝ Դեկ­տեմ­բեր 2ի կէ­սօ­րին, Ե­րե­ւա­նի մէջ, Խորհր­դա­յին Ռու­սաս­տա­նի լիա­զօր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Լէգ­րա­նի հետ, վար­չա­պետ Սի­մոն Վ­րա­ցեա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան ա­նու­նով, օ­րո­ւան ռազ­մա­կան նա­խա­րար Դ­րօ ստո­րագ­րած էր ար­դէն իշ­խա­նու­թիւ­նը Կար­միր Բա­նա­կին եւ պոլ­շե­ւիկ­նե­րուն յանձ­նե­լու պայ­մա­նա­գիր մը։

Իսկ Դեկ­տեմ­բեր 3ի ա­ռա­ւօ­տեան կա­նուխ ժա­մե­րուն, Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի մէջ, քե­մա­լա­կան բա­նա­կի հրա­մա­նա­տար Քեա­զիմ Քա­րա­պե­քի­րի հետ բա­նակ­ցող Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան պա­տո­ւի­րա­կու­թեան նա­խա­գահ Ալ. Խա­տի­սեան ստո­րագ­րեց երկ­րորդ հա­մա­ձայ­նա­գիր մը։

Խորհր­դա­յին Ռու­սաս­տա­նի հետ Դեկ­տեմ­բեր 2ին կնքո­ւած անձ­նա­տո­ւու­թեան պայ­մա­նագ­րին եւ, այդ հի­ման վրայ, կեան­քի կո­չո­ւած Յեղ­կո­մի բռնու­թեանց թղթած­րա­րը ա­ռանձ­նա­յա­տուկ յու­շա­տետ­րի նիւթ է։
Այ­սօ­րո­ւան՝ Դեկ­տեմ­բեր 3ի յու­շա­տետ­րին լու­սար­ձա­կը կը կեդ­րո­նա­նայ 3 Դեկ­տեմ­բեր 1920ին ստո­րագ­րո­ւած Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի դաշ­նագ­րին վրայ։
Ա­մէն բա­նէ ա­ռաջ անհ­րա­ժեշտ է մե­ծա­տա­ռով ար­ձա­նագ­րել, որ Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի պար­տու­թեան Դաշ­նա­գի­րը, եր­կար տաս­նա­մեակ­նե­րու հա­մար, ծանր տա­պա­նա­քար մը դրաւ Հայ­կա­կան Հար­ցին վրայ։

Իբ­րեւ այդ­պի­սին՝ Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի դաշ­նա­գի­րը նոյ­նինքն Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ա­տե­նի ղե­կա­վա­րու­թեան՝ Դաշ­նակ­ցու­թեան անխ­տիր բո­լոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն կող­մէ (ինչ­պէս Ս. Վ­րա­ցեան ու Ալ. Խա­տի­սեան, Դ­րօ եւ Ռու­բէն) նկա­տո­ւե­ցաւ «խայ­տա­ռակ» ու «ա­մօ­թա­լի» դաշ­նա­գիր մը։

Պատ­մա­կան այս ար­ժե­ւոր­ման լոյ­սին տակ ան­մի­ջա­պէս պէտք է նշել, նաեւ, որ հայ ժո­ղո­վուր­դին եւ Հա­յաս­տա­նին պար­տադ­րո­ւած խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րու­թեան շուրջ 70ա­մեայ լու­ծին ամ­բողջ տե­ւո­ղու­թեան, ան­տե­սու­մի մատ­նե­լով Կար­միր Բա­նա­կի 1920ին Հա­յաս­տան ներ­խուժ­ման հե­տե­ւան­քով հա­յոց բա­նա­կին ստա­ցած ծանր հա­րո­ւա­ծը թի­կուն­քէն, խորհր­դա­յին պատ­մագ­րու­թիւ­նը շա­րու­նակ մե­ղադ­րեց Հ.Հ. դաշ­նակ­ցա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը, որ ստո­րագ­րեց Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի դաշ­նա­գի­րը։

Ցա­ւա­լին այն է, որ նաեւ Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խա­ցու­մէն ետք, հայ­րե­նի մտա­ւո­րա­կա­նու­թիւ­նը շա­րու­նա­կեց քա­րո­զել, թէ՝ «ինչ­պէս խորհր­դա­յին, այն­պէս էլ ժա­մա­նա­կա­կից հայ պատ­մա­բան­նե­րի ճնշող մե­ծա­մաս­նու­թիւ­նը խիստ քննա­դա­տա­բար են մօ­տե­նում Դաշ­նակ­ցա­կան կա­ռա­վա­րու­թեան կող­մից այդ պայ­մա­նագ­րի կնքման փաս­տին` այն ո­րա­կե­լով որ­պէս խայ­տա­ռակ, ա­նօ­րի­նա­կան եւ ա­մօ­թա­լի»։

Բա­ցա­ռու­թիւն կը կազ­մեն Մի­ջազ­գա­յին Ի­րա­ւուն­քի մաս­նա­գէտ եւ Հ.Հ. նախ­կին դես­պան Ա­րա Պա­պեա­նի օ­րի­նա­կով ի­րա­ւա­գէտ­նե­րը, ո­րոնք պատ­մա­կան ճշմար­տու­թեանց սե­ւե­ռե­լով՝ կը հիմ­նա­ւո­րեն, թէ «Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի պայ­մա­նա­գիրն ա­նօ­րի­նա­կան է ու ան­վա­ւեր, նախ այն պատ­ճա­ռով, որ կնքող կող­մե­րից եւ ոչ մէ­կը չի ու­նե­ցել դրա ի­րա­ւա­սու­թիւ­նը: Պայ­մա­նա­գի­րը հայ­կա­կան կող­մից կնքող­ներն ար­դէն իշ­խա­նու­թիւն չէին, իսկ Թուր­քիա­յի կող­մից կնքող­նե­րը դե­ռեւս իշ­խա­նու­թիւն չէին: Եր­կու կող­մերն էլ գոր­ծել են ultra vires, այ­սինքն՝ ակն­յայ­տօ­րէն գե­րա­զան­ցել են ի­րենց ի­րա­ւա­սու­թիւն­նե­րը:

Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի պայ­մա­նա­գիրն ա­նօ­րի­նա­կան է նաեւ այն պատ­ճա­ռով, որ ստո­րագ­րո­ւել է մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի սկզբունք­նե­րը ոտ­նա­հա­րող ու­ժի կի­րառ­ման բա­ցա­յայտ սպառ­նա­լի­քով»։

Ա­մէն պա­րա­գա­յի, Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի դաշ­նագ­րին վե­րա­բե­րեալ խորհր­դա­յին ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նէն յա­մե­ցող պատ­մագ­րա­կան խե­ղա­թիւ­րում­նե­րուն վե­րա­բե­րեալ բա­ւա­րա­րո­ւինք այն մատ­նան­շու­մով, որ Հա­յաս­տա­նի պար­տու­թեան այդ պայ­մա­նա­գի­րը ա.) զէն­քի ու­ժով պար­տադ­րո­ւե­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դին, բ.) Ալ. Խա­տի­սեա­նի կող­մէ ստո­րագ­րո­ւե­ցաւ Դեկ­տեմ­բեր 3ին, երբ ար­դէն չկար Ս. Վ­րա­ցեա­նի կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը, որ Դեկ­տեմ­բեր 2ին իր լիա­զօ­րու­թիւն­նե­րը, այս­պէս ը­սած, «վար դրած էր» ու փո­խան­ցած Կար­միր Ռու­սաս­տա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն, գ.) Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը, ա­ռանց զէն­քի սպառ­նա­լի­քի տակ գտնո­ւե­լու, Հոկ­տեմ­բեր 1921ին ստո­րագ­րե­ցին Կար­սի պայ­մա­նա­գի­րը, որ խորհր­դա­յին վե­րար­տադ­րու­թիւնն էր Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի խայ­տա­ռակ եւ ա­մօ­թա­լի դաշ­նագ­րին։
Ի­րա­պէս հա­յոց նո­րա­գոյն պար­տու­թեան ա­մէ­նէն նո­ւաս­տա­ցու­ցիչ քայ­լե­րէն մէկն էր ստո­րագ­րու­մը Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի Դաշ­նագ­րին, որ իր 15 կէ­տե­րու շար­քին՝

ա.) ամ­բող­ջա­պէս զի­նա­թափ­ման կ­’են­թար­կէր Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը,
բ.) վի­ճե­լի տա­րածք­ներ կը հռչա­կէր հա­յա­պատ­կան Կարսն ու Սուր­մա­լուն, Շա­րուրն ու Նա­խի­ջե­ւա­նը
գ.) Սեւ­րի Դաշ­նագ­րէն հրա­ժա­րե­լու եւ Դաշ­նա­կից­նե­րու հետ դի­ւա­նա­գի­տա­կան կա­պե­րը խզե­լու պար­տա­ւո­րու­թեան տակ կը դնէր Հա­յաս­տա­նը,
դ.) ան­վա­ւեր կը յայ­տա­րա­րէր Թուր­քիոյ ի վնաս Հա­յաս­տա­նի կնքած բո­լոր պայ­մա­նագ­րե­րը։

Փո­խա­րէ­նը՝ քե­մա­լա­կան Թուր­քիան պաշ­տօ­նա­կան ճա­նա­չում կը շնոր­հէր Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան, ա­նոր կրճա­տո­ւած ու խեղ­ճա­ցած սահ­ման­նե­րուն «պաշտ­պա­նու­թիւ­նը» իբր թէ ստանձ­նե­լով՝ ո­րե­ւէ թշնա­մա­կան յար­ձակ­ման դէմ, իր լու­ծին տակ ին­կած հայ քա­ղա­քա­ցի­նե­րուն «ի­րա­ւա­հա­ւա­սա­րու­թիւն խոս­տա­նա­լով» եւ վի­ճե­լի տա­րածք­նե­րու հար­ցին «մի­ջազ­գա­յին օ­րէն­քին հա­մա­պա­տաս­խան լու­ծում տա­լու» յանձ­նա­ռու­թեան տակ մտնե­լով։

Թէեւ Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի Դաշ­նա­գի­րը, յա­տուկ կէ­տով մը, կը պար­տա­ւո­րեց­նէր ստո­րա­դիր կող­մե­րը, որ մին­չեւ մէկ ա­միս ի­րենց խորհր­դա­րան­նե­րուն կող­մէ վա­ւե­րաց­ման ար­ժա­նաց­նեն այդ պայ­մա­նագ­րու­թիւ­նը, այ­սու­հան­դերձ՝ ստո­րագ­րու­թեան պա­հուն ար­դէն հայ­կա­կան կող­մը կորսն­ցու­ցած էր ի­րա­ւա­կան իր հիմ­քը եւ, բնա­կա­նա­բար, Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի Դաշ­նա­գի­րը բնաւ չու­նե­ցաւ վա­ւե­րաց­ման խնդիր։

Ո՛չ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան կա­ռա­վա­րու­թիւն մնա­ցած էր Դեկ­տեմ­բեր 2ի կէս գի­շե­րէն ետք, ոչ ալ ինք՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը մնա­ցած էր. չկար այ­լեւս Հա­յաս­տա­նի Խորհր­դա­րան, որ վա­ւե­րաց­նէր կամ մեր­ժէր վա­ւե­րա­ցու­մը Հա­յաս­տա­նը Թուր­քիոյ անձ­նա­տուր դարձ­նող այդ պայ­մա­նագ­րին։

Հա­յաս­տա­նի ի­րա­ւա­կան ամ­բողջ իշ­խա­նու­թիւ­նը, Դեկ­տեմ­բեր 3ի ա­ռա­ւօ­տեան վաղ ժա­մե­րուն, երբ Ալ. Խա­տի­սեան կը ստո­րագ­րէր Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի Դաշ­նա­գի­րը, ար­դէն փո­խան­ցո­ւած էր խորհր­դա­յին­նե­րուն, ո­րոնք Քե­մա­լի ազ­գայ­նա­կան շարժ­ման հետ ռազ­մա­վա­րա­կան մեծ գոր­ծար­քի մէջ էին՝ Անգ­լիոյ եւ ֆրան­սա­յի ազ­դե­ցու­թեան գօ­տի­նե­րը Մեր­ձա­ւոր Ա­րե­ւել­քի մէջ սահ­մա­նա­փա­կե­լու ա­ռա­ջադ­րան­քով։

Ա­ւե­լի՛ն, խորհր­դա­յին­նե­րը փու­թա­ցին Մարտ 1921ին Մոս­կո­ւա­յի մէջ ա­ւե­լի խայ­տա­ռակ պայ­մա­նա­գիր մը ստո­րագ­րե­լու քե­մա­լա­կան­նե­րուն հետ՝ դի­մագ­րա­ւե­լու հա­մար հայ ժո­ղո­վուր­դի Փետ­րո­ւա­րեան ապըս­տամ­բու­թիւ­նը, որ­պէս­զի կա­րե­նան վե­րա­հաս­տա­տել պոլ­շե­ւի­կեան տի­րա­պե­տու­թիւ­նը Հա­յաս­տա­նի վրայ։ Խորհր­դա­յին­նե­րը եւ քե­մա­լա­կան­նե­րը այդ­քա­նով ալ չբա­ւա­րա­րո­ւե­ցան եւ Հոկ­տեմ­բեր 1921ին ստո­րագ­րե­ցին Կար­սի տխրահռ­չակ Դաշ­նա­գի­րը, որ­պէս­զի ան­դառ­նա­լիօ­րէն կո­տո­րա­կեն եւ 30 հա­զար քի­լո­մեթ­րով պե­տու­թեան մը վե­րա­ծեն Հա­յաս­տա­նը։

Ա­հա՛ այ­սօ­րի­նակ ճգնա­ժա­մի եւ խայ­տա­ռակ պար­տու­թեան պահ մը ստեղ­ծո­ւած էր Դեկ­տեմ­բեր 3ին.

- ա.) Խորհր­դա­յին Ռու­սաս­տա­նը ինք­նա­հաս­տատ­ման իր հար­ցե­րը լու­ծե­լու հա­մար ըստ կամս վա­րո­ւե­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դի եւ Հա­յաս­տա­նի ճա­կա­տագ­րին հետ՝ քե­մա­լա­կան­նե­րը դար­պա­սե­լու եւ սի­րա­շա­հե­լու սոս­կա­կան խա­ղա­թուղ­թի մը վե­րա­ծե­լով Հա­յաս­տանն ու հա­յոց ազ­գա­յին ան­կախ պե­տա­կա­նու­թիւ­նը.

- բ.) հայ ի­րա­կա­նու­թեան մէջ ոչ մէկ ար­մատ ու­նե­ցող պոլ­շե­ւիկ­նե­րը, Կար­միր հա­մազ­գեստ հա­գած թա­թար-ա­զե­րի հա­յաս­պան­նե­րուն ա­պա­ւի­նած, «աշ­խա­տա­ւո­րա­կան յե­ղա­փո­խու­թեան» մեծ փոր­ձա­դաշ­տի՛­ վե­րա­ծե­ցին սու­գի եւ սո­վի հայ­րե­նիք Հա­յաս­տա­նը.

- գ.) հայ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման տաս­նա­մեակ­նե­րու պայ­քա­րով ան­կախ Հա­յաս­տան կեր­տած հայ քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րը, Դաշ­նակ­ցու­թեան ղե­կա­վա­րու­թեամբ, հայ ժո­ղո­վուր­դի ու Հա­յաս­տա­նի գո­յու­թեան սպառ­նա­ցող չա­րեաց փոք­րա­գոյ­նը ընտ­րե­լով­՝իշ­խա­նու­թիւ­նը փո­խան­ցե­ցին խորհր­դա­յին­նե­րուն, որ­պէս­զի կա­րե­լի ա­ռա­ւե­լա­գոյ­նը փրկո­ւի թրքա­կան սա­լին եւ ռու­սա­կան մուր­ճին մի­ջեւ յայտ­նո­ւած հայ ժո­ղո­վուր­դին յետ-ե­ղեռ­նեան բե­կոր­նե­րուն ազ­գա­յին-պե­տա­կան վե­րապ­րու­մի ԿՌՈՒԱ­Նէն...
95 տա­րի­ներ ան­ցած են Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի պայ­մա­նագ­րի ստո­րագ­րու­մէն աս­դին. աշ­խար­հով մէկ դա­րա­կազ­միկ փո­փո­խու­թիւն­ներ ար­ձա­նագ­րո­ւած են եւ առ­նո­ւազն եր­կու աշ­խար­հա­կար­գէ ան­ցած է ողջ մարդ­կու­թիւ­նը. բայց հա­յաս­տա­նեան կողմն աշ­խար­հի, Թուր­քիոյ ցե­ղաս­պա­նա­կան ծանր ժա­ռան­գու­թեան ճնշման տակ, տա­կա­ւին կը շա­րու­նա­կո­ւի յա­ճա­խան­քը Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի դաշ­նագ­րի ստո­րագ­րու­թեան։

Թուր­քիա կը շա­րու­նա­կէ իր կա­մա­յա­կա­նու­թիւ­նը պար­տադ­րել Հա­յաս­տա­նի, իսկ իր ան­կա­խու­թիւ­նը վե­րա­կանգ­նած Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը, միշտ Թուր­քիան սի­րա­շա­հե­լու մե­ծա­պե­տա­կան (նե­րա­ռեալ՝ ռու­սա­կան) քա­ղա­քա­կա­նու­թեան ճնշման տակ, այ­սօր եւս կը դի­մագ­րա­ւէ թրքա­կան նա­խա­պայ­ման­նե­րուն անձ­նա­տուր դառ­նա­լու դա­ժան ճնշու­մը։
Եւ բնաւ պա­տա­հա­կան չէ, որ Մուս­թա­ֆա Քե­մալ, օ­րին ար­ժե­ւո­րու­մը կա­տա­րե­լով Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լի պայ­մա­նագ­րին եւ ա­նոր հե­տե­ւող Մոս­կո­ւա­յի ու Կար­սի դաշ­նա­գիր­նե­րուն, կը յո­խոր­տար, թէ Հա­յաս­տա­նը ե­ղաւ այն ա­ռա­ջին պե­տու­թիւ­նը, որ ի­րա­ւա­կան ճա­նա­չում շնոր­հեց Քե­մա­լա­կան Թուր­քիոյ՝ ա­նոր հետ մի­ջազ­գա­յին պայ­մա­նա­գիր ստո­րագ­րե­լով...


_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
Visiter le site web du posteur
Publicité






MessagePosté le: Lun 4 Déc 2017 - 05:31
MessageSujet du message: Publicité

PublicitéSupprimer les publicités ?
Revenir en haut
Montrer les messages depuis:   
Armenian on web Index du Forum -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Cartes - Քարտեզ - Harita Toutes les heures sont au format GMT + 1 Heure
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet
Page 1 sur 1
Sauter vers:  

 



Portail | Index | Créer un forum | Forum gratuit d’entraide | Annuaire des forums gratuits | Signaler une violation | Conditions générales d'utilisation
phpBB
Template by BMan1
Traduction par : phpBB-fr.com