Welcome Guest: S’enregistrer | Connexion
 
FAQ| Rechercher| Membres| Groupes
 
Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
 
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet
Armenian on web Index du Forum -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Histoire arménienne-Հայոց Պատմություն-Ermeni tarihi Aller à la page: <  1, 2, 3, 4, 5
Sujet précédent :: Sujet suivant  
Auteur Message
mafilou



Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740

MessagePosté le: Mar 12 Jan 2016 - 02:56
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

Revue du message précédent :





http://mamasyria.blogspot.co.at/2016/01/lev-trocki-andranik-pasa-ve-bolugu.…


Yeryüzünde, barışçıl, normal bir hayat tarzına bir türlü uyum sağlayamadıkları için, yaşantıları sıradan insanlarınkine benzemeyen bir hayli kişi vardır. Hayat elbette onlardan güçlü çıkar ve onları uzun bir süre "kıyıya atıp bıraktığı" zaman, bu kişiler de hayatın rutin akışının tekdüze gereklerine ayak uydurmaya başlarlar. İş bulup aile kurarlar,romatizma ağrıları çekerler ve genellikle bu halde güçten kuvetten düşüp ihtiyarlarlar. Ama tarih bir kere daha bir çatışma ve kaos dönemine girince, onlar da uykularından silkinip uyanırlar ilk davet üzerine hesaplarını yüzüstü bırakarak çizmelerini giyip yola çıkarlar.
Sofya'da oluşturulan gönüllü Ermeni bölüğünün başında, adı türkülere ve efsanelere karışmış bir kahraman olan Andranik Ozanyan var. Kendisi orta boylu; siperikli bir kasket ve uzun çizmeler giyiyor; saçları kırlaşmış, yüzünde çizgiler oluşmuş, çenesi traşlı ama, yanakları gür sakallarla dolu, zayıf bir kimse; üzerinde, çok uzun süren bir tarihsel aradan sonra, kendini bir kez daha bulmuş bir adam havası var.
Andranik kırkaltı yaşında. Türkiye Ermenistanı'nda doğmuş, eskiden marangozmuş. 1888'de Sivas vilayetinde ihtilalci faaliyete başlamış ve 1892'de Taşnaksutyun adlı Ermeni partisine katılmış. Daha Rus-Türk savaşı sırasında, yani 1870'lerin sonlarında, Türk ve Kürt hakimiyetine karşı silahlı bir ayaklanma fikri Türkiye Ermenistanı'nda iyiden iyiye yaygınlaşmıştı, ihtilalcilerin görüşüne göre, böyle bir ayaklanma büyük devletler'in -en başta, Rusya'nın- müdahalesi sonucunu doğuracaktı. Çarlık diplomasisinin görevlileri, o sırada, Ermeni ihtilalcileri kendi yanlarına çekmeye ve çarlığın hizmetine sokmaya çalışıyorlardı. Ancak, bu evre çok uzun sürmedi: III. Alexander'ın tahta geçişinden itibaren farklı bir siyaset izlenmeye başlamıştı... Andranik'in politik düşünce tarzı, böyle bir Carbonarist faaliyet ve diplomatik entrika ortamında şekil aldı.
1894'te Sasun'da Ermeniler bir kırıma uğramıştı. Taşnaksutyun, Sasun dağlarının eteklerinde Muş Vadisi'nde mevzilenen silahlı bir partizan çetesini oraya gönderdi. Andranik, ilk silahlı eylemini burada gerçekleştirdi. Bu sırada -1895-1896'da- bir Ermeni partizan kuvvetinin başında Ermeni köylerini korudu, bölgeye silah taşıdı ve ahaliye bu silahları dağıttı, Kürtler'le ve düzenli Türk ordusunun küçük müfrezeleriyle çarpıştı. 1897 yılı ortalarında Kafkasya'ya giderek partisinin merkez organıyla doğrudan bağlantı kurdu, geniş yetkilerle ve çok miktarda silahla donanmış olarak ülkesine döndü.
1899 yılında, en önemli partizan komutanlarından birçoğu öldürüldü ve Andranik, Bitlis vilayeti'nin çete savaşı koşullarına en uygun bölümü olan Sasun yöresinde bütün partizan kuvvetlerinin liderliğini üstlendi. Komutanlık görev alanında, çarpışmaya yatkın, yarı bağımsız Ermeni köylülerin yaşadığı otuzsekiz köy bulunuyordu. İşte burada Andranik efsanesi doğmaya başladı.
1900 yılında,Türkler'in hizmetindeki Kürt ağa Bşara Halil, Ermeni ihtilalcilerden en önde gelenlerinden biri olan Zirop'u öldürdü. Ahali bu kişiye, Sasun'u neredeyse tamamen bağımsız hale getirdiği için Zirop Paşa diyordu. Padişah, Bşara Halil Ağa'ya, bu Ermeni liderini öldürerek gösterdiği başarı için bir madalya verdi. Sekiz ay sonra Andranik bu olayın intikamını aldı: Çetesiyle birlikte Halil'i takip ederek onu ve onyedi Kürt'ü öldürdü ve Abdülhamid'in verdiği madalyaya da el koydu. Sözkonusu madalya Taşnaksutyun'un Cenevre'deki arşivlerinde hala korunmaktadır.
Andranik'in adı iyiden iyiye yayıldı. Ermeniler onun komutası altına girdiler. Türkler için korkulu bir rüya haline geldi ve padişah kuvvetleri kendisini hararetli bir şekilde arıyorlardı. 1901 kasımında Andranik, kırkyedi partizanıyla birlikte, daimi müsademelerle takip edilerek, Muş'a bir saatlik uzaklıkta bulunan Havariler Manastırı'nda kıstırılıp etrafı sarıldı. Ferik Paşa ve Ali Paşa komutasında, beş taburdan oluşan bir bütün alay bu iyi tahkim edilmiş manastırı kuşattı.Ermeni rahipleri ile Muş mutasarrıfı ve yabancı konsolosların katıldığı uzun ve sonuçsuz görüşmelerden sonra, Andranik kuşatmayı yarma girişiminde bulunmaya karar verdi. Çatışmada daha önce ölmüş olan bir Türk astsubayının üniformasını üzerine geçirip, tüm alayı dolaştı, askerlerle kusursuz Türkçesi'yle konuşarak onlara uyumamaları emrini verdi, bir yandan da kendi adamlarına çıkış yolunu gösteriyordu.
Kendisi için yeni bir çatışmalar, takip etmeler ve saldırılar dönemi başladı... "Ben kendi halindeki Türk ahaliye karşı hiçbir zaman bir saldırıda bulunmadım; benim savaşım yalnızca beylere ve idareye karşı olmuştur".
Andranik'in en önemli eylemi iki yıldan daha uzun bir süre sonra gerçekleşti. O sırada otuzsekiz yaşındaydı. 1904 ilkbaharında, sekiz büyük topu bulunan iki Türk taburu Sasun Dağları'nda kendisini kuşatma altına almıştı. Andranik'in komutasında, seri ateş eder tüfekleri bulunan 200 partizan ile kendi çakmaklı tüfeklerini taşıyan 800 köylü vardı. Görüşmeler iki hafta sürdü. 13 Nisan'da kuşatma içindeki Ermeni köylerine top ateşi başladı. Dağlarda mevzilenmiş bulunan partizanlar bu top ateşinden pek etkilenmediler. Böylesi durumlarda her zaman olduğu gibi, tedip harekatının başlıca hedefi, köylüleri ümitsizliğe sürüklemek, onlarda ihtilalcilere karşı bir tepki uyandırmak ve böylece partizan kuvvetlerini tecrit edip çaresiz halde bırakmaktı. Karşılıklı ateş sekiz gün aralıksız devam etti. Türkler yüzlerce kayıp verdi, partizanlar onların cesetlerini göle atıyorlardı. Sasun'da köylüler köylerini terkettiler: Yaklaşık 4000 kişi partizanlara sığındı, köylülerin öteki yarısı ise Diyabekir köylerine dağıldı. Ateş ederek geri çekilen Andranik ve adamları Van Gölü'ne ulaştılar, üç tekneye el koyarak, üzerinde bir manastır bulunan Aktamar Adası'na gittiler. Üç gün sonra, aynı teknelerle geceleyin gölü geçip Van'a gittiler. İstanbul'a Van şehrinin Andranik'in eline geçtiğini bildiren bir telgraf ulaştı. O zaman İngiliz konsolosu meseleye el attı. Andranik'e, "Şimdi buradan uzaklaşman iyi olur", dedi. "Şu anda Rusya ile Japonya arasında devam eden bir savaş var. Avrupa'nın gözü oraya çevrilmiş durumda,burası için hiçbir diplomatik müdahale yapılmaz". Her yanda Ermeni köylerinin ahalisi öldürülüyordu. Andranik Ermenistan'dan ayrılmaya karar verdi. Adamlarıyla birlikte, sadece geceleri ilerleyerek yedi günde İran'a ulaştı. İran'dan Kafkasya'ya geçti ve Rusya üzerinden Viyana'ya geldi. Bir süre Cenevre'de kaldı, ardından Mısır'a gitti ve nihayet Sofya'ya yerleşti. Burada, psikolojileri ve mücadele yöntemleri bakımından kendisine o kadar çok benzeyen Makedon ihtilalcilerle dostluklar kurdu. "Ben milliyetçi değilim", diyor Andranik bugünkü seferini açıklarken, "tek bir millet tanıyorum,o da ezilenler milleti".
Bulgar kitlelerin ruh halinde savaşın başlangıç evresinde kendini gösteren o idealizm dalgası, en canlı ifadesini Ermeni bölüğünde buldu. Farklı bir milletten, farklı bir dil konuşan, farklı geleneklere sahip kişiler, Bulgar savaş bayrağının altında toplandılar, bu bayrak onlar için başkalarının özgürlük mücadelesinin bir simgesi haline gelmişti gerçi, elbette, bu mücadele ortak düşmana karşı yürütülüyordu.
Ekim ayının ortalarında, Makedon Lejyonu'nun bir parçasını oluşturan bir bölük Ermeni gönüllü Sofya'dan cepheye doğru yola çıkarken ben de yanlarındaydım bu arada, sözkonusu lejyon çok geçmeden yaptığı zulümlerle kötü bir ün kazanacaktı. Balkanlar'ın nefis bir sonbahar günüydü, güneş pırıl pırıl parlıyordu, henüz şehirde fazla yaralı yoktu ve savaş hala zafer havasını koruyordu. Gönüllü Ermeniler, yerleştirildikleri ve silah talimi gördükleri kız lisesinden çıktılar. Bunlar, yaşları ondokuz ile kırkbeş arasında değişen, esmer, sakallı-bıyıklı 230 tane adamdı. Hayatları birbirinden son derece farklı adamlar: Uzun süredir Sofya'da yaşayan,küçük bir kahvehane işleten ve onun bir köşesini de bir saat tamircisine kiralayan yaşlı bir Ermeni savaşçısı, şimdi ailesini ve kahvehanesini terkedip Andranik'e katılmıştı. İşte şurada yirmiiki yaşında bir genç, hayatının ondört yılını Londra'da geçirmiş; çocukken Ermeniler'in uğradığı bir kırımdan sonra, Londra'daki bir hayır kurumu kendisini yetiştirmek üzere alıp bu şehre götürmüş. İngiltere'de büyümüş, bir otobüs kondüktörü olarak çalışıyormuş, Ermenice'yi pek konuşamıyor; ama çocukluğundan kalma hayal meyal hatıralar -belli ki yüreğinde yer etmişler- birdenbire uyanarak Londralı kondüktörü İngiltere'den ayrılmaya, omuzuna çadır bezinden bir sırt çantası vurup Türkler'e karşı sefere çıkmaya itmiş. Bu 'İngiliz'i en çok kaygılandıran şey, sefer sırasında sakallarının bıyıklarının uzamasına göz yummak zorunda kalabilecek olması. Onun yanında ailesi bulunmayan bir hancı var, bu adam küçük hanını titizlikle işletiyor, her stotinka'nın (kuruş) hesabını tutuyormuş, derken bir gün yanında çalıştırdığı kimseyi çağırmış ve ona demiş ki: "Buraya ben dönene kadar sen bak; eğer dönmezsem, burası senin olsun". Bu bölümde tezgahtarlar var, öğretmenler var, çoğu Romanya'da kunduracılık işinde çalışan kol işçileri var. İçlerinde, hayatta ne yapacaklarını bilmedikleri için, rastlantı eseri buraya gelenler de bulunuyor, ayrıca bela arayan serseriler de var. Yazgı şu an için hepsini sıkı sıkı birbirine bağlamış hayalperestler ile maceraperestler, şövalyeler ile sokak kabadayıları bir arada.
Gönüllüler kendi sivil kıyafetlerini giyiyor, sadece askeri tarzda biraz çekidüzen verilip vücutlarına oturtulmuş bu giysiler: Birçoğu, dizlerine sıkı sıkı bağlanmış kalın tozluklar giyiyor. Her biri, sırtında çadır bezinden bir çanta ve bir kapşon taşıyor, hepsinin belinden aşağıya doğru bir hartuç sarkıyor ve çoğu yanında kendi revolverini götürüyor. Bütün gönüllüler üzeri çiçeklerle donatılmış kuzu derisinden kalpakları, yakaları ve kemerleri üzerinde çiçekler duruyor. Bütün bunlar kuzu derisinden kalpaklar, sıkı kemerler, kapşonlar, temiz sırt çantaları ve çiçekler, bölüğe, askeri görünüşünün yanı sıra, bir tatil havası getiriyor.
Bölüğe üniformalı bir Ermeni subayı komuta ediyor. Kendisine sadece "Yoldaş Garegin" diyorlar. Garegin Petersburg Üniversitesi'nin eski bir öğrencisi, meşhur Taşnaksutyun Lijin davasında yargılanmış ve üç yıl tutuklu kaldıktan sonra beraat etmiş. Sofya'da askeri kolejde okumuş, savaştan önce Bulgar ihtiyat kuvvetlerinde teğmen olarak görev yapmış. Garegin şair, hatip ve savaşçı, her zaman kendisine düşen görevin önemine uygun şekilde işine dört elle sarılan bir kimse.
Ama bölüğün ruhu Andranik. Üzerinde haki elbisesi, başında karagül derisinden kalpağı ve ayaklarında, bir tanesinden -kendisinin gayrıresmi otoritesinin simgesi- bir süvari kırbacı gözüken şık asker çizmeleriyle muhteşem bir görünüşü var. Vücudunun yan tarafından bir dürbün ve bir Browning tabanca sarkıyor, göğsünde,"Ya özgürlük,ya ölüm" yazan bir şeriti bulunan koca bir çelenk duruyor. Bu çelenk, Kızılhaç Komitesi'nden Ermeni kadınların armağanı. Eşleri, kızkardeşleri ve kızları, kocalarının, kardeşlerinin ve babalarının yürüdüğü sıralara yaklaşmak için itişiyor. Bölük yürüyüş disiplinine titizlikle uyuyor; şu anda kim hancı, kim tezgahtar, kim kahveci ayırdetmek zor. Garegin, onlara, boşu boşuna, aralıksız on gün,her gün on saat talim sanatının sırlarını öğretmemiş. Garegin'in de emir vermekten, söylev çekmekten sesi kısılmış, gözleri ateş saçıyor, kurşunileşmeye başlayan saçları diken diken olmuş, subay kalpağının altından çıkıyor. Andranik, bölüğün başında, yere sağlam basan, dinç adımlarla sessizce yürüyor. Her şeyi -ışıltılı gözleri, sivri bıyıkları, hatta altın püsküllü başlığı- gösteriyor ki, bir kere daha kendini bulmuş, havasına girmiş.
"Beni tanıdınız mı?" diyor gönüllülerden biri, bir Ermeni gazeteciye ."İstanbul'da Azatamart'ın idarehanesinde size çay yapardım".
Bölüğün arka sıralarında, kalay kaplar ve kovalar taşıyan otuz tane geri hizmetli yürüyor. İşte böyle, tüfeksiz süngüsüz, sadece yemek pişirecek kap kacaklarıyla, bütün seferi geçirecekler, ötekilerle birlikte savaşın tüm zahmetlerine, çilelerine katlanacaklar... Bölükte dört astsubay ve dört sıhhiyeci var; daha sonra, yolda, kendilerine Ermenistan göçmeni bir gönüllü doktor katılacak.
Andranik için yakılmış bir türküyü söylüyorlar: "Bahar geliyor ve bahar cıvıltıları duyulur duyulmaz/Andranik'in savaş narası çınlıyor/Sasun dağlarında Andranik/bizi çarpışmaya çağırıyor". Andranik sessizce yürümeye devam ediyor, yalnız adımları daha bir sağlam, sert basıyor yere...
Ermeni kavalı oring'in tatlı, yumuşak -ama yeterince gür çıkan- nağmelerini işitiyoruz. Kavalın sesi, önce konuşan, bağıran insan seslerine karışıyor, ama sonra yavaş yavaş onlara baskın çıkıyor ve ezgiyi ayırt edebiliyoruz: "Hey dost, ölüyorum ben..." Bu,meşrutiyet Türkiyesi'nin marşı. Tekrar Andranik için yakılmış türküyü söylüyorlar. Uzun boylu, zayıf bir Ermeni, şakacı, komik bir adam, bölüğün palyaçosu, kendini sert adımların ritmine, müziğin sesine ve türküye iyiden iyiye kaptırmış: Gözleri yarı kapalı, kalpağı kocaman, terli burnuna kadar düşmüş, ama onu geri itmiyor: Kemikleri çıkmış, uzun kollarını sallayarak, Sasun dağlarındaki, baharın ilk rüzgarıyla birlikte partizanlarını çarpışmaya çağıran kahramanın türküsünü söylüyor.
Yolun sonunda, köprünün üzerinden aşıp, düz bir şerit halinde ağaçlar arasında giderek tepelere doğru kaybolan bir karayolu uzanıyor. Sağ tarafta, bölükteki birçok kimse için parti hayatının hatıralarını saklayan Vitoşa Tepesi duruyor. 1904 yılında, Vitoşa Tepesi'nde Taşnaksutyun'un kurucularından biri, Petrovsk Akademisi öğrencisi, önceleri Narodnaya Volya'ya mensup bulunan Hristofar Mikaelyan dinamitle denemeler yaparken ölmüştü. Bu dağda Abdülhamid'e karşı bir suikastin hazırlıklarını yapıyordu. 1905-1906'da, burada,Vitoşa'nın eteklerinde, partinin askeri eğitim okulu kurulmuştu bir Bulgar subay, Ermeni partizan kuvvetleri için komutanlar yetiştirmişti...
Ermeni Devrimci Federasyonu
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
BaşkanHrant Markaryan
KurucularıChristapor Mikaelyan
Stepan Zoryan
Simon Zavaryan
Slogan(ları)Özgür, Bağımsız ve Birleşik Ermenistan[1]
Kuruluş tarihi1890
Kapanış tarihi30 Hanrapetutyan St.,
ErivanErmenistan
Gençlik koluErmeni Gençlik Federasyonu
Paramiliter kolErmeni Devrimci Ordusu(1983-1985)
Üyelik6,800 (Ermenistan'da; 2012)[2]
İdeolojiErmeni milliyetçiliği
Sosyalizm
Siyasi pozisyonMerkez sol
Uluslararası üyelikSosyalist Enternasyonal
Resmî renkleriKırmızı
Ermenistan Millî Meclisi
5 / 131 

Dağlık Karabağ Millî Meclisi
6 / 33 

Lübnan Parlamentosu
2 / 128 

Lübnan Hükumeti
2 / 30 

arfd.info

Veda etme zamanı geldi. Garegin, subaydan ateşli bir hatibe dönüştü. Ermeniler'e nasıl kişiliksiz ve korkak diye küçümsenerek bakıldığını, sadece yaltaklanmayı ve para kazanmayı bilir, kutsal ateşten yoksun bir millet diye aşağılandıklarını anlatıyor; ama son yirmibeş yıl, Ermeniler'in de özgürlük için savaşıp ölebildiklerini göstermiştir, diyor... Kadınlar konuşmacının üzerine çiçekler atıyor. Eşler ve kızlar,sevdiklerini bir türlü bırakmak istemiyorlar,ama sonunda ayrılma vakti gelip çatıyor. Bir komut duyuluyor bölük toplanıyor ve marş söyleyerek ilerliyor. Andranik kendini tutamıyor yolun yanındaki hendekten atlıyor ve Browning'iyle havaya birkaç el ateş ediyor. Gönüllü bölük de kendisine tıpkı Sasun dağlarında olduğu gibi, beş dakika havaya ateş ederek karşılık veriyor. Yüzlerce silah havaya kaldırılmış. Browningler, mavzerler ve buldoglar ise küçük birer gülle gibi küt pat diye bir ses çıkararak havlamasını duyuruyor. Tabancaları kavrayan eller, bir ant içer gibi yukarı kaldırıyor: "Ya özgürlük,ya ölüm".
Balkanlar'daki korkunç olaylar kitabında bu, küçük bir saf romans bölümü gibiydi.
Kasım ayının sonunda,Sofya'da, Ermeni bölüğünden ilk yaralıları gördüm, toplam yirmi kişiydiler. Andranik hakkındaki türkü eşliğinde uğurlandıkları o güneşli günden üzerlerinde eser kalmamıştı. İyiden iyiye çökmüşler, bir deri bir kemik kalmışlar, feleğin sillesini yemiş bir haldeler: Bir adam parmaklarından birkaçını kaybetmiş, bir başkası kötürüm olmuş, bir üçüncüsünün başı sargılar içinde. Hani sahibinin giderken yardımcısına bıraktığı han vardı ya, işte orada oturuyoruz.
"İşimiz orada çok çetindi", dedi yaralılar bana, "çok çetindi. Gerçi düğüne gitmediğimizin farkındaydık, ama bu kadar güç olacağını da beklemiyorduk. Yürüye yürüye sekizinci gün (Malko) Tırnova'ya vardık, orada bize Mannlicher süngülü tüfekleri dağıttılar. Sonra bizi Makedon Lejyonu'yla birlikte Kırcaali'ye yolladılar, orada yirmidört saat nişan talimi yaptık, ardından Türk sınırını geçtik. Her taraf boşaltılmıştı; köyler yakılmış, sığırlar başıboş dolaşıyordu. Biz de etrafı ateşe verdik, daha doğrusu Makedonlar verdi Andranik bizi böyle bir şey yapmaya bırakmazdı. Bize köylerin dışında rastladığımız her Türk'ü, silahsız bile olsa, casus sayıp öldürme emri verilmişti. Makedonlar da bunu yaptılar. Karşılaştıkları kimseyi, önce, ondan alabilecekleri bilgiyi almak üzere sorguya çekiyor, sonra da ateş ederek veya süngü saplayarak öldürüyorlardı. Bizim bölükte böyle şeyler daha sıkı kontrol ediliyordu. Bir kere, bir köyden ayrılırken, ben geride kaldım ve bir evi ateşe verdim, işte itiraf ediyorum. Bunu niye yaptığımı ben kendim bile bilmiyorum. Andranik yolda beni bekliyordu. 'Niye arkada kaldın?'' Öyle gerekti'' O yeri sen mi ateşe verdin?2 dedi evi işaret ederek. Sonra kırbacıyla bana on defa vurdu. 'Dikkat et', dedi bana, 'ben yanında olmadan tek bir adım atma! 'Yine de, kimimiz tıpkı yunaki'ler (genç başıbozuklar) gibi, kimsenin görmediği yerlerde Türkler'i boğazladık. Şunu da söylemeliyim ki, hepimiz Ermenistan'daki pogromları hatırlıyorduk... Çok zorluk çektik. Yürüyüp ilerlemek çarpışmaktan daha güçtü. Bir ırmağı iki kez geçmek zorunda kalıyorduk, akşamleyin bir kere, sabahleyin tekrar, göğsümüze kadar buz gibi suyun içine giriyorduk, cebri yürüyüş halinde olduğumuzdan kuruyamıyorduk. Ekmek gözümüzde tütüyordu. Dünya kadar etimiz vardı; Türkler kaçarken sürülerini geride bırakmışlardı. Sayısız öküz, keçi kestik. Benim çarıklarım paramparça olmuştu, bu nedenle derisini yüzmek için bir öküz öldürdüm, ama derisini yüzemeden tekrar yola çıkma emri verildi. Bol miktarda tütün de vardı. Dükkanların kapısı ardına kadar açıktı, sahipleri çekip gitmiş, bütün mallarını oldukları yerde bırakmışlardı ne istersen, elini uzatıp alabiliyordun. Ama ortalıkta ne ekmek, ne de tuz vardı. Sınırı geçtikten sonra, buraya dönene kadar bir tutam tuz yüzü görmedik. Bu yüzden midemiz hep kötüydü.
 

Düzenli birliklerle birlikte, Yaver Paşa'ya karşı yürütülen harekata katıldık.Çarpışma esnasında korkmadım.Daha önceden de ölüm görmüştüm.Kürtler,anamı babamı gözlerimin önünde paramparça etmişlerdi.İçimizde korkudan öleceklerini sandığımız kimseler vardı;gelgelelim,kahramanlar gibi hareket ettiler.Rodosto'lu (Tekirdağ) o çocuk,Poghos vardı,yalnız onaltı yaşındaydı.Ona ben demiştim ki:Ne işe yararsın ki sen?Gel gör ki,ileri mevzilerde onbeş saat yemeden içmeden dayandı.Yaver Paşa'yı takip ederken Poghos ön safta,en tehlikeli yerlerde çarpıştı.Onların hepsi çok iyi döğüştü.Londra'dan gelen o adam,bütün sefer boyunca her zaman traş oldu.Nasıl becerdi,bilmiyorum,ama yüzü her zaman tertemiz traşlıydı.Niçin suratının hep traşlı olduğunu sorduk ona.Temizlik için,dedi.Kendisine 'İngiliz' deyince biz,kızardı...Palyaçomuzu mu soruyorsunuz?O hala sağ...yalnız,orası pek şaka yapılacak bir yer değildi.Yolda bir sürü tavuk yakalamıştı;ne zaman dursak,kumanya torbasından bir tavuk çıkarıyordu...Andranik bizim yanımızda,elinde tüfek çarpıştı,ama muharebe başlayınca,kendisi bizim gerçek liderimiz olmuştu.Garegin çok cesurdu;muharebede hiç yerinden geri çekilmedi,kılıcını savurarak mevziden mevziye koşuyordu.Garegin,kalan son ekmeğini bizimle paylaştı.İlk kez bir adamımızı kaybedince,Garegin geldi,onu alnından öptü ve şöyle dedi:'O bizim ilk şehidimiz'.Ve böyle devam etti bu.Ne zaman biri düşse,Garegin gelip onu öper ve 'Kızılhaç!' diye bağırırdı.Sonra sıhhiyeciler gelip yaralıyı götürürdü.Beni Filibe'ye yolladılar,orada hastanede on gün kaldım.Kraliçe bizi görmeye geldi ve bize her şeyi sordu.Ona dedim ki:'Şimdi sizin haliniz iyi.Türkler'i Asya'ya kadar kovalayacaksınız,ama o zaman biz Ermenistan'da onlardan eskisinden iki kat daha çok baskı göreceğiz'.Ama kraliçe dedi ki:'Sabırlı olun,sizin de sıranız gelecek'.İşte şu posta kartını bana verdi,hani bir tür teselli olarak..."
Gönüllüler Sofya'ya dönünce,Ermeni gazetelerinin üzerine atıldılar,ama kendilerine özellikle yakın bulunan gazeteyi bulamadılar:Azatamart,partilerinin İstanbul'da çıkan yayın organı yoktu.Azatamart'ın,Kral Ferdinand'ın sefer beyannamesine yöneltme cüretini gösterdiği eleştiri yüzünden,Bulgar sansürü bu gazeteyi yasaklamıştı.Gönüllülerin Makedonya davası için bayrağı altında öldükleri partinin yayın organına konulan bu yasak,ihtilalci romantizmi ile hanedanlık gericiliği arasında en önemli bir çatışmayı meydana getiriyor."Özgürlük" savaşının çelişkileri,bu epizotta kendisini açıkça gösteriyor.Bir Ermeni meslektaştan meseleyi etraflıca öğrenince,hemen orada bir telgraf yazıp incelemesi için bir "solcu" sansür görevlisine uzattım (Burada,kendisinin hafızasını zorlamamak için adını anmayacağım).
-"Bu telgrafı cidden göndermek niyetinde misiniz?" diye bana sordu.
"Tabii",diye cevap verdim.
-"Bu metni sansür kuruluna resmen sunmanızı size tavsiye etmem".
"Niçin?"
-"Unutmayın ki,biz sansür görevlilerinin yalnız telgraflara el koyma yetkisi yok,muhabirleri gözaltına aldırma yetkimiz de var..."
Şu anda Ermeni bölüğü ve mensupları hakkında yeni herhangi bir bilgim yok.Azatamart üzerindeki yasak kalktı mı,bilmiyorum.Bulgaristan kraliçesinden bir posta kartının,sakat kalan bir Ermeni gönüllünün düşünceleri üzerinde ne etkisi olur,onu da bilmiyorum...
 
Revenir en haut
Publicité






MessagePosté le: Mar 12 Jan 2016 - 02:56
MessageSujet du message: Publicité

PublicitéSupprimer les publicités ?
Revenir en haut
vahe2009
Modérateur Général
Modérateur Général

Hors ligne

Inscrit le: 07 Nov 2009
Messages: 25 822
Point(s): 73 540
Moyenne de points: 2,85

MessagePosté le: Jeu 25 Fév 2016 - 16:25
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

Bugün Ermeni dünyasının milli kahramanı General Andranik Paşa’nın (Andranik Ozanyan) doğum günü.




Ermenistan milli arşiv müdürü Amatuni Virabyan Andranik Ozanyan hakkında konuşurken “Ben onu Galibaldi’ye benzetiyorum. Andranik Paşa bütün hayatını milletinin kurtuluş savaşına feda etti” dedi.

Andranik hakkında arşivde çok belge olduğunu söyleyen Virabyan, “Onun özel hayatı yokmuş. Hayatını halkının kurtuluşuna feda etmiş. Mükkemel bir askermiş, fakat siyasetçi değilmiş. Onun adı efsanedir. Türkler “Ona kurşun dokunmaz” diye düşünüyordu. Ve gerçekten 40 yıl savaşlayan general hiç bir zaman yaralanmamış.” diye anlattı.

http://www.ermenihaber.am/


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Sam 12 Mar 2016 - 20:39
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant





Photograghs : The New Armenia, 1917 January - December, Volume 9
(The New Armenia Magazine: A Semi-Monthly Periodical. Established as "Armenia" in Boston, Massachusetts, USA under the honorary editorship of Julia Ward Howe, Alice Stone Blackwell, and others interested in the welfare of Armenians and Armenia)
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Jeu 6 Oct 2016 - 23:28
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

Անդրանիկ զորավարի Բուլղարիայի տունը կվերածվի տուն-թանգարանի

General Antranik'in Bulgaristan'daki evi müze oluyor



05.10.2016, 21:20 Սփյուռք

2-3 շաբաթ է ինչ Բուլղարիայի հայերի միության նախագահ Հարություն Հովսեփյանի հովանավորությամբ և նրա անմիջական հսկողության ներքո Վառնայի Գալաթա թաղամասում գտնվող Զորավար Անդրանիկ Օզանյանի տանը, որը աշխարհում միակ կանգուն մնացած նրա տունն է, մեկնարկել են վերականգնողական աշխատանքները:

Տունը վերականգնողական և շինարարական աշխատանքների ավարտից հետո վերածվելու է տուն-թանգարանի և գրանցվելու է Բուլղարիայի մշակութային կոթողների պահպանության կոմիտեում:

ԲՀՄ նախագահը տեղեկացրել է, որ առաջին հերթին աշխատանքներ են սկսվել տան ամբողջ բակի պարսպապատման համար: «Բակը ամբողջությամբ պարսպապատված էր մետաղյա ցանցով: Հիմա մենք այն փոխարինում ենք քարե պարսպով, որն ինքնին հնաոճ տեսք է ունենալու», նշել է ովսեփյանը, մեջբերում է «Կանթեղ Արարատյան» բուլղարահայ էլէկտրոնային կայքը:

Միաժամանակ աշխատանք է տարվում տան տանիքի վրա: Հովսեփյանը նշել է, որ տանիքը ևս ամբողջությամբ փոխարինվելու է, քանի որ այն գտնվում է անմխիթար վիճակում:

Տան սեփականատերերը, որոնք ազգությամբ հայեր էին և կալվածքը ժառանգություն էին ստացել Զոր. Անդրանիկի կնոջ՝ Նվարդ Օզանյանի կողմից, որոշել էին այն քանդել և տեղում բազմաբնակարան շենք կառուցել: Սակայն Հարություն Հովսեփյանին ի վերջո հաջողվեց իր անձնական միջոցներով այն գնել:

http://armedia.am/arm/news/40156/andranik-zoravari-bulxariayi-tuny-kveratsvi-tun-tangarani.html
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Mer 21 Déc 2016 - 05:47
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant


ԹԵ ԻՆՉՊԵՍ 1967Թ.-Ի ՀՈՒՆԻՍԻ 4-ԻՆ, ՈՒՋԱՆ ԳՅՈՒՂՈՒՄ ԿԱՆԳՆԵՑՎԵՑ ԶՈՐԱՎԱՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԻ ԿԻՍԱՆԴՐԻՆ…


(ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ)

Սուսաննա Հարությունյան
04/06

1966թ.-ի հունիսի տասնհինգին հանդիպեցի ընկերոջս՝ Մուրադ Սարգսյանին,- հիշում է Ուջանցի Բժիշկ Հարութը /Հարություն Սիմոնի Հարությունյան/, - և առաջարկեցի միասին կազմակերպել և կանգնեցնել Զորավար Անդրանիկի արձանը: Ընկերս, որը երբեք չէր առարկում ինձ, անմիջապես համաձայնեց և գրպանից հանելով 10 ռուբլի ասաց՝ առայժմ այսքանը դնում եմ այդ սուրբ գործի համար, նույնքան էլ ես ավելացրեցի: Միասին գնացինք Շահինյան Արշակի մոտ և տվեցինք գումարը ի պահ, վերջինս էլ իր կողմից ավելացրեց ևս տաս ռուբլի: Սկսեցինք տնից-տուն անցնել և փող հավաքել: Շատ բարդ գործ էինք ստանձնել, շատերը վաղենում էին չէին տալիս, շատերը անպատվում՝ տանից դուրս անում և չնայած այդ ամենին՝ մենք անդրդվելի էինք: Մտահղացման երկրորդ օրը մեզ միացան Պետրոսյան Արծրունը, Կիրակոսյան Վանիկը, Սաֆարյան Ազատը: Մինչև սեպտեմբեր գումարը կազմեց 340 ռուբլի և որոշեցինք քանդակագործ գտնել: Ընկերներիցս մեկի միջոցով ծանոթացա քանդակագործ Միքայելի հետ և պատվիրեցի Զորավարի արձանը, որի համար պետք է վճարեի 400 ռուբլի (գիպսի արժեքը):
Գյուղում տղաներին գումար հավաքելու գործում սկսել էին օգնել Թովմասյան Զավենը, Ազատյան Խաչիկը, Ասլանյան Ալիշանը, Մուրադյան Մանուկը, Ազատյան Հարությունը, Մանվելյան Կարապետը, Շահինյան Արշակը և ընդհանուր գումարը սեպտեմբերի կեսերին արդեն կազմել էր 1000ռուբլի:









Քանդակագործ Միքայելն ինձ ծանոթացրեց Ազատ Հարությունյանի և Վիլիկ Պետրոսյանի հետ, որոնք պետք է քարի գործն անեին:
Քաղաքում ինձ օգնում ու աջակցում էին Մանվելյան Մուրադը, Սարգսյան Անդրանիկը, Մանուկյան Սարգիսը, որոնք էլ Երևանում ապրող համագյուղացիներից հանգանակել էին 120ռ.:
Քարի չեկ ձեռք բերելու համար մեզ հարկավոր էին տեղեկանքներ, որը մեզ ոչ ոք չէր տրամադրի այն տարիներին, ստիպված ներկայացրեցինք կեղծ տեղեկանքներ՝ որոնք տպագրում և շտամպում էր Ռոզա Նազարյանը (իմ ապագա կինը): Չեկը ձեռք բերելուց հետո սկսեցինք թափառել քարհանքից քարհանք, բայց, ցավոք, ընդերքից դուրս եկածը գիշերները վաճառում էին: Վեց ամիս շարունակ թափառելուց հետո /Անդոյի, Սաքոյի, Մուրոյի հետ/ վերջապես որոշեցի ևս մի կեղծիքի դիմել.
Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի դասախոս Արա Ասլանյանի հետ ես ու Մուրադը գնացինք քարհանք՝ վարչության գրասենյակ: Մտնելով տնօրենի մոտ՝ Արամին ներկայացրեցի որպես կենտկոմի ներկայացուցիչ, իսկ Մուրադին՝ թերթի թղթակից: Արամը հանկարծակիի եկավ և վախից ծխախոտը ձեռքից գցեց, բայց հետո անմիջապես սթափվեց և ներկայացավ որպես Ընկեր Սարդարյան: Առաջին խոսքից հետո գնացինք նորքի քարհանքը, որտեղ Մուրադը սկսեց կեղծ նկարահանումներ կատարել, իսկ Արամը կարգադրեց՝ որտեղից ուզում են պետք է մեկ շաբաթից քարը տան, իսկ եթե չտան, ապա բոլորը գործից կհեռացվեն: Մեկ շաբաթ չանցած՝ քարը ստացանք:
1967թ.ի փետրվարին Միքայելը գիպսի գործը վերջացրեց: Մարտի տասին քարը բերեցինք և դրեցինք մանկավարժական ինստիտուտի դիմացի բակում՝ Ազատենց դռան առաջ: Մեքենաները և աստիճանների համար նախատեսված քարը տրամադրեց Մարգարի տղա Էդիկը, որն ընտրում էր քաջ, անվախ վարորդների և ուղարկում: Քարի վրա աշխատելիս միլիցիայի վարչությունից Ազատին ու Վիլիկին մի փոքր նեղել էին, բայց տղաներն անձնուրաց կերպով գիշեր-ցերեկ աշխատում էին: Նրանց արած գործը ոչ ոք չէր անի այդ օրերին:
Մարտ ամսից Ուջան գյուղում սկսեցինք նախապատրաստական աշխատանքները: Ի դեպ, ամեն ինչ արվում էր յոթ-յոթ՝ մեր յոթ վիլայեթների նշանաբանով:
Եւ ահա, երբ ամեն-ինչ գյուղում պատրաստ էր, 1967թ.ի հունիսի 3-ի առավոտյան որոշեցինք, որ արձանը դնելու ժամանակն է և չորսի առավոտյան պետք է կատարենք բացման արարողությունը: Ամսի 4-ն էինք ընտրել քանի որ հայկական տասնօրյակի կապակցությամբ Հայստանի ղեկավարները գտնվում էին Մոսկվայում և առիթը չպետք է բաց թողնվեր: Ամսի 3-ին ժամը 16-ին արձանը բարձեցինք բեռնատարը, որը վարում էր ՛՛խուժան Աբո՛՛ մականվամբ մի շատ համարձակ, քաջ ու ազնիվ տղա: Մտածում էինք թե ինչպես տանենք, որ որևէ բան չխաթարվի, բայց Աբոն երկար թույլ չտվեց մտածել, ասելով, որ Անդրանիկը քաջ է եղել և պետք է Կենտկոմի առջևով էլ տանենք:
Այդպես էլ արեցինք. Կենտկոմի դիմացով մեքենան սլացավ դեպի Ուջան: Երեկոյան ժամը 21-ին արդեն Ուջանում էինք: Արձանը տեղադրեցինք գիշերը: Մինչև լույս համագյուղացիներն աշխատում էին, բարեկարգում չորս կողմը:
Առավոտյան արդեն մարդաշատ էր Ուջան գյուղը. ամեն տեղից լսելով, որ այդ օրը տեղի է ունենալու Զորավար Անդրանիկի արձանի բացումը, բոլորը շտապում էին հասնել Ուջան և մասնակցել բացման արարողությանը:

Այդ օրը բոլորից շատ հուզված էին Զորավարի ողջ մնացած զինվորները:
Բոլորս սրտատրոփ սպասում էինք սպիտակ սավանով ծածկված արձանի բացմանը.- հիշում է Հարությունը.- աստիճաններն կապված էին յոթ ժապավեններով, որ պետք է կտրեին զինվորները, չգիտես ինչու գտնվում էի սպասողական վիճակում, բայց և անհամբեր էի: Գնալով ավելի ու ավելի մարդաշատ էր դառնում գյուղը, հուզմունքս ափեափ էր: Բոլորը մոտենում էին ինչ-որ բան հարցնում, խորհուրդ տալիս. ինչպես որոշված էր, ուղիղ ժամը 12.00-ին բարձրախոսով ազդարարեցի արձանի բացումը. ձայնս խլացավ հազարավոր կեցցեների ու բացականչությունների մեջ: Ժողովրդի այդ ոգևորությունից թև առած՝ ուլունքների նման մտքերս շարվեցին մեկը մյուսի ետևից և տարածվեցին եթերում: Ձայնս արդեն հնչում էր փորձված հռետորի նման: Շատերը ելույթ ունեցան, որոնց թվում էր նաև բժշկական ինստիտուտի հինգերորդ կուսի ուսանող Թորոս Թորոմանյանը, որն իր ելույթն ավարտեց հետևյալ խոսքերով. ՛՛հայրենասեր է նաև այն մարդը, որը թեկուզ մեկ ծառ կկանաչեցնի Հայոց Աշխարհում՛՛:
Ելույթներից հետո սկսվեց գեղարվեստական մասը. ասմունք, երգ ու պար, և հայոց հողը կրկին թնդաց Սասնա ծռերի ոտքերի տակ. Աշնակի խումբը քոչարի էր պարում… Ուրախությունը շարունակվեց մի քանի օր: Այնուհետև սկսվեցին այցելությունները, այցելության էին գալիս մեր մեծերը՝ Հովհ. Բաղրամյանը, Հ. Շիրազը, Վ. Համբարձումյանը, Ս. Կապուտիկյանը, սփյուռքահայեր. այդ են վկայում երեք հաստափոր հուշագրերը:
Բայց սա դեռ սկիզբն էր…

Հատված Դավիթ Սարգսյանի "Բժիշկ Հարութը" գիրք-հուշապատումից:
Նկարները` Հ.Ս.Հարությունյանի անձնական արխիվից:
Նյութի աղբյուր՝ https://www.facebook.com/susanna.harutyunyan.16/posts/1308349515860332

HTTP://FBH.AM/POSTS/16630
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Mar 24 Jan 2017 - 05:33
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

General Antranik kumandasında Sasun direnişi önderleri

Զորավար Անդրանիկի հրամանատարությամբ Սասնո ապստամբության ղեկավարները

1- Զորավար Անդրանիկ, 2- Մուրադ. 3- Սեպուհ. 4- Սեյդո- Պողոս. 5- Ավետիս Բիզյան (Ավո). 6- Կայծակ Առաքել. 7- Սմբատ


_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Dim 19 Fév 2017 - 17:20
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

Kumandan Antranik’in dönüşü

Փետրվար 19, 2017

EXCLUSIVE
2239 դիտում
Զորավար Անդրանիկի վերադարձը


13 / 13

Հոգեհանգստի արարողությունը Մարզահամերգային համալիրում
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր
 
 


Անդրանիկի թաղման թափորը Մայր Աթոռում
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից
 
 


Վերջին հրաժեշտը Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր
 
 


Անդրանիկի աճյունը Զվարթնոց օդակայանում
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից
 
 


Զրահափոխադրիչը դուրս է բերում դագաղը օդակայանից
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից
 
 


Անդրանիկի աճյունը Զվարթնոց օդանավակայանում
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից
 
 


Անդրանիկի մահվան վկայականը՝ գտնված Կալիֆորնիայի Բյուտ շրջանի արխիվում
Լուսանկարը` Azbarez.com
 
 


Չիկո քաղաքի Ռիչարդսոն Սփրինգս առողջարանը
Լուսանկարը` Azbarez.com
 
 


Անդրանիկը կնոջ՝ Նվարդի հետ ամուսնության ժամանակ
Լուսանկարը` անհայտ հեղինակ
 
 

2000 թվականի փետրվարի 19-20-ին Հայաստանում վերջին հրաժեշտն էին տալիս Զորավար Անդրանիկին: Նրա աճյունը հատուկ արարողակարգով ու չվերթով տեղափոխվել էր Հայաստան Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատնից: Մեդիամաքսըներկայացնում է Զորավար Անդրանիկի երեք գերեզմանների պատմությունն ու 2000-ին Հայաստան տեղափոխման մանրամասները:     

Անդրանիկի մահը

Անդրանիկի մահվան վկայականը՝ գտնված Կալիֆորնիայի Բյուտ շրջանի արխիվում
Լուսանկարը` Azbarez.com


Կյանքի վերջին տարիները Անդրանիկ Օզանյանն անցկացրել է Կալիֆորնիայի Ֆրեզնո քաղաքում: Առողջական խնդիրների պատճառով 1927-ին բժիշկները Անդրանիկին խորհուրդ են տալիս առողջարանային բուժում ստանալ:  

Չիկո քաղաքի Ռիչարդսոն Սփրինգս առողջարանը
Լուսանկարը` Azbarez.com


Կնոջ՝ Նվարդ Քյուրքչյանի հետ, Անդրանիկը սկսում է բուժումը Կալիֆորնիայի Չիկո քաղաքի մոտակայքում գտնվող Ռիչարդսոն Սփրինգս առողջարանում, որտեղ էլ մահանում է անգինայից 1927-ի օգոստոսի 31-ին: 

Պատգամը՝ Հայաստանում թաղվելու մասին 

Անդրանիկը կնոջ՝ Նվարդի հետ ամուսնության ժամանակ
Լուսանկարը` անհայտ հեղինակ


Ըստ Անդրանիկի կյանքը ուսումնասիրած որոշ պատմագիրների, Զորավարը մահվանից որոշ ժամանակ առաջ կնոջն ասել է հետեւյալը.
 
«Մահվան համար չեմ ցավիր, կցավիմ, թե որքան ուրախ պիտի ըլլան թուրքերը:  Մահս չեմ հոգար այլ գործս, որ կիսատ մնաց: Եթե այս անգամ ցավը զիս տանի, մարմինս օտար հողի վրա չթողուս, անպայման Հայաստան փոխադրեք։ Եթե զիս հայրենիք չընդունին, ձեռքիս ցուցամատը կտրել կուտաս եւ հոն կղրկես, տեղ մը թող թաղեն:  Աս մատս շատ աշխատած է հայրենիքի համար եւ շատ հոգնած է, թող հայրենի հողին մեջ հանգստանա»։

Անդրանիկի Թաղումը Ֆրեզնոյում

Զորավար Անդրանիկի Թաղումը Ֆրեզնոյում
Լուսանկարը` անհայտ հեղինակ


Մահվանից մեկ շաբաթ հետո՝ սեպտեմբերի 7-ին, Անդրանիկի զինակիցներն ու ընկերները նրան զինվորական արարողակարգով հողին են հանձնում Ֆրեզնոյի Արարատ գերեզմանատանը: Թաղմանը ներկա էր 15 000-ից ավելի մարդ, հայկական բազմաթիվ գաղութներում այդ օրը հիշատակի երեկոներ են կազմակերպվում Անդրանիկի պատվին: 

Թաղումը Փարիզում 

Կալիֆորնիայում թաղման արարողությունից չորս ամիս անց՝ 1928-ի հունվարին,  կինն ու զինակիցները ձեռնամուխ են լինում Անդրանիկի աճյունը Խորհրդային Հայաստանում վերահուղարկավորելու աշխատանքներին: Դագաղը Կալիֆորնիայից տեղափոխվում է Ֆրանսիա, որտեղից էլ նախատեսվում էր բերել Խորհրդային Հայաստան:

Անդրանիկի թաղման թափորը Փարիզում
Լուսանկարը` անհայտ հեղինակ


Բայց նոր խորհրդայնացած Հայաստանի իշխանությունները Հայ Օգնության Կոմիտեի միջոցով Անդրանիկի հարազատներին տեղեկացնում են, որ նպատակահարմար չէ Զորավարի աճյունի տեղափոխումը Հայաստան: Այդ տարիներին խորհրդային քարոզչությունը Անդրանիկին ու ֆիդայական շարժման մյուս դեմքերին ներկայացնում էր որպես ժողովուրդների բարեկամության ու խորհրդային կարգերի թշնամիներ։ 

Անդրանիկի գերեզմանը Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր


Անդրանիկի աճյունը 1928-ի հունվարի 29-ին ամփոփվում է Փարիզի ամենահայտնի՝ Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը: Ավելի ուշ՝ 1945-ին, գերեզմանի վրա տեղադրվում է նրա ձիարձանը:   

Տեղափոխումը Հայաստան ու թաղումը Եռաբլուրում 

1990-ականների վերջին Հայաստանում սկսեցին ձեռնամուխ լինել հայ ազատագրական շարժման անվանի մասնակիցների աճյունների հայրենիք տեղափոխման գործընթացին։ 1998-ին Հայաստան բերվեց Սոսե Մայրիկի աճյունը։ 1999-2000-ին հերթը Անդրանիկ Օզանյանինն էր։ Ստեղծվեց տեղափոխման հարցերը կարգավորող պետական հանձնաժողով՝ պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանի գլխավորությամբ։

Անդրանիկի աճյունը Զվարթնոց օդակայանում
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից


«Որպես զինվորականներ՝ մեզ համար պատվի հարց էր Անդրանիկի՝ հայրենիքում թաղվելու պատգամը կատարելը։  Բացի այդ, դա նաեւ խորհրդանշական բնույթ էր կրում պատերազմում հաղթած երկրի համար։  Զինվորականներից, քաղաքական ու մշակույթի ու գործիչներից կազմված պետական հանձնաժողով ձեւավորվեց, որը ես էի գլխավորում։ Մի քանի անգամ հանդիպեցինք Պաշտպանության նախարարությունում, քննարկեցինք տեղափոխման հնարավորությունները»,-Մեդիամաքսին պատմել է Վաղարշակ Հարությունյանը։ 

Զրահափոխադրիչը դուրս է բերում դագաղը օդակայանից
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից


«Քննարկեցինք Անդրանիկի տեղափոխման հետ կապված բոլոր հարցերը, Ֆրանսիայի իշխանությունների հետ շատ արագ պայմանավորվածության եկանք։ Պաշտպանության նախարարության աշխատակիցներից ու զինվորականներից ստեղծեցի հատուկ խումբ, որը պետք է գնար Ֆրանսիա եւ կազմակերպեր գործընթացը։ 2000-ի փետրվարի 18-ի գիշերը Անդրանիկի աճյունը հասավ Երեւան»,- պատմում է Վաղարշակ Հարությունյանը։ 

Հոգեհանգստի արարողությունը Մարզահամերգային համալիրում
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր


Վաղարշակ Հարությունյանը նշում է, որ այդ օրերին շփվել է նաեւ Անդրանիկի՝ դեռեւս ողջ զինվորներից մի քանիսի հետ, լսել նրանց կարծիքն ու խորհուրդներ հարցրել նրա թաղման վայրի, արարողակարգի եւ այլ հարցերի հետ կապված։ 
Փարաքարում Անդրանիկի թաղման թափորը դիմավորում է նրա զինվորներից մեկը ու բաժակաճառ ասում։ 

Մեդիամաքսը ներկայացնում է այդ օրերին նկարահանված բացառիկ կադրեր Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից։ 



Ֆոտոլուր գործակալության տնօրեն Մելիք Բաղդասարյանն այդ օրերին լուսանկարել է Անդրանիկին վերջին հրաժեշտը Երեւանում: Նրա հիշողություններում 2000-ի այդ օրը մինչ օրս վառ է:

Վերջին հրաժեշտը Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր


«Մեծ բազմություն էր հավաքվել Մարզահամերգային համալիրում,  որտեղ դրված էր Անդրանիկի մասունքներն ամփոփող դագաղը:  Տարբեր տարիքի հազարավոր մարդիկ էին գալիս վերջին հրաժեշտը տալու: Նրանց մեջ էր նաեւ ալեհեր մի ծերունի, ով Անդրանիկի զինվորն էր եղել»,- պատմում է Մելիք Բաղդասարյանը: 

Հաջորդ օրը Զորավար Անդրանիկի աճյունը տեղափոխում են Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, որտեղ Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը հոգեհանգստյան պատարագ է  մատուցում: 

Անդրանիկի թաղման թափորը Մայր Աթոռում
Լուսանկարը` Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից


Էջմիածնից դագաղը տեղափոխվում է Եռաբլուր, որտեղ ամփոփվում է Վազգեն Սարգսյանի գերեզմանի հարեւանությամբ: 

Վերջին հրաժեշտը Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում
Լուսանկարը` Ֆոտոլուր


Սուրեն Ստեփանյան
Լուսանկարները՝ Ֆոտոլուրի եւ Վաղարշակ Հարությունյանի արխիվից



- See more at: http://www.mediamax.am/am/news/special-report/22262/#sthash.oyQlNIQs.dpuf
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Dim 19 Fév 2017 - 18:00
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant


Հովհաննես Թումանյանի նամակը Զորավար Անդրանիկին

Սիրելի Անդրանիկ
Ահավոր մոմենտի առջև ամեն մարդ պետք է ընդհանուր սեղանին բերի ինչ որ ունի և կարող է՝ թե վերահաս վտանգը կանխելու և թե բաղձալի հաղթությանը հասնելու համար։
Ես չորս տղա ունեմ, չորսն ել երկրի կառավարության, Ազգային խորհրդի և քո տրամադրության տակ են, իսկ չորս աղջիկս էլ պատրաստակամ գնում են թիկունքի աշխատանքերին՝ ինչի որ ընդունակ կլինեն։ Ես էլ, անշուշտ, սրանցից թանկ ոչինչ չունեմ, հետևաբար ոչինչ չեմ խնայի, միայն թե կարողանանք բոլոր ազնիվ ժողովուրդների և ազատասեր հոգիների հետ միասին ետ մղել վերահաս վտանգը և պաշտպանել ամենքիս սրբազան իրավունքներն ու ազատությունները։ Ես անսասան հավատում եմ Քո՝ շատ փոթորիների մեջ ձեռք բերած փորձությանը, վառ հայրենասիրությանն ու ազատասիրությանը, այլև բնական մարդասիրությանը ու զինվորական բարձր տաղանդին, և պատրաստ եմ եմ գալու, երբ և ուր կկոչի Քո եղբայրական ձայնը։
Համբուրում եմ հերոսական ճակատդ,
միշտ Քո Հովհաննես Թումանյան





https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1855758924688808&set=pcb.185575…
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Mer 24 Jan 2018 - 00:56
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

Birkaç fotograf...





_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Ven 22 Juin 2018 - 22:02
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

ՅՈՒՇԵՐ ՇԱՊԻՆ ԳԱՐԱՀԻՍԱՐԷՆ

Շապին Գարահիսարի ապստամբութեան յեղափոխական առաջնորդ, Զորավար Անդրանիկի յեղափոխական գործունէութիւնը Շապին Գարահիսար խաչակնքող, ամուսնութիւնը եւ թաղումը կատարող՝
Փարիզի Հայոց Գաղութի առաջնորդ Վռամշապուհ վրդ. Քիպարեան.
Լուսանկար՝
Փարիզ, 1919. ձախէն աջ՝ Վռամշապուհ Վրդ. Քիպարեան, Զօրավար Անդրանիկ Օզանեան, Պոնափարթեան։
Վռամշապուհ վրդ. Քիպարեան, թաղուած է Փարիզի Փեր Լաշեզ գերեզմանատունը, Զորավար Անդրանիկի կողքին:



_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
mafilou
Administrateur
Administrateur

Hors ligne

Inscrit le: 04 Sep 2006
Messages: 13 740
Point(s): 41 891
Moyenne de points: 3,05

MessagePosté le: Jeu 30 Aoû 2018 - 23:41
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -
Répondre en citant

ԱՆԴՐԱՆԻԿ (Օզանեան, 1866-1927)

ԱՆԴՐԱՆԻԿ (Օզանեան, 1866-1927). ­Հա­յոց Ա­զա­տա­մար­տի ան­պար­տե­լի Ար­ծի­ւը Ն.
30 Օգոստոսի 2018
http://azator.gr/?p=10926

 
 




Իբ­րեւ ար­ծիւ սա­ւառ­նում ես լեռ ու ժայռ,
Թն­դաց­նում ես եր­կինք, գե­տինք տեն­չա­վառ,
­Սուրբ ա­նունդ պի­տի յի­շո­ւի դա­րէ դար,
Հս­կայ լե­րինք քեզ ա­պաս­տան, Անդ­րա­նիկ։ 


30 Օ­գոս­տո­սի այս օ­րը, 91 տա­րի ա­ռաջ, Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու ­Քա­լի­ֆոր­նիա նա­հան­գի Ֆ­րեզ­նօ քա­ղա­քին մէջ, բո­ցա­վառ իր աչ­քե­րը յա­ւի­տե­նա­պէս փա­կեց հայ ժո­ղո­վուր­դի նոր ժա­մա­նակ­նե­րու ա­ռաս­պե­լա­տիպ ­Քաջն ու ­Հե­րո­սը՝ ԱՆԴՐԱՆԻԿ։ ­Շատ է գրո­ւած ժա­մա­նա­կա­կից հա­յոց պատ­մու­թեան ե­զա­կի ու ար­ծո­ւեթ­ռիչ այս Հս­կա­յին մա­սին, որ 1890ա­կան­նե­րու վեր­ջե­րուն ­Սաս­նոյ լեռ­նե­րէն սկսաւ սա­ւառ­նիլ հա­յոց երկ­նա­կա­մա­րին վրայ, ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս խորհր­դան­շեց հայ ժո­ղո­վուր­դին մար­տա­կան ցայ­տուն ար­ժա­նիք­նե­րը՝ քա­ջու­թիւնն ու խի­զա­խու­թիւ­նը, յանդգ­նու­թիւնն ու անձ­նա­զո­հու­թիւ­նը, ռազ­մու­նա­կու­թիւնն ու տո­կու­նու­թիւ­նը, քսա­նե­րորդ դա­րու ա­ռա­ջին քսա­նա­մեա­կի հա­յոց դա­րա­կազ­միկ բո­լոր վե­րի­վայ­րում­նե­րուն վրայ դրաւ իր անջն­ջե­լի դրոշ­մը եւ… ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան նո­ւա­ճու­մէն ետք հե­ռա­ցաւ ­Հա­յաս­տան Աշ­խար­հէն՝ հե­ռա­ւոր Ֆ­րեզ­նո­յի ցուրտ հո­ղին մէջ իր վերջ­նա­կան ան­դոր­րը գտնե­լու հա­մար…
­Վախ­ճա­նե­ցաւ՝ «­Գործս կէս մնաց»… տրտուն­ջը շրթնե­րուն։
­Շատ է գրո­ւած եւ տա­կա­ւին շատ ու շատ պի­տի գրո­ւի ­Հա­յոց Ա­զա­տա­մար­տի ան­պար­տե­լի Ար­ծի­ւին մա­սին, որ անլ­ռե­լի երգ դար­ձաւ նախ նոյ­նինքն հայ ժո­ղո­վուր­դի բո­լոր խա­ւե­րու շրթնե­րուն։ ­Բա­նաս­տեղծ­նե­րէն ա­ռաջ ժո­ղովր­դա­յին մեր ա­շուղ­նե­րը վանկ առ վանկ հիւ­սե­ցին փառ­քը քաջ ֆե­տա­յիի, անձ­նու­րաց յե­ղա­փո­խա­կա­նի եւ հա­մազ­գա­յին հե­րո­սի ինք­նա­տիպ մարմ­նա­ւո­րու­մը հան­դի­սա­ցած այս մեծ ­Դաշ­նակ­ցա­կա­նին, որ ինչ­պէս Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեան պի­տի ընդգ­ծէր ան­զու­գա­կան հայ­դու­կա­պե­տին ու ան­վի­ճե­լի զօ­րա­վա­րին մա­հո­ւան ա­ռի­թով գրո­ւած իր մե­նագ­րու­թեան մէջ՝
«Անդ­րա­նիկ հայ ժո­ղովր­դի հա­մար ան­հատ չէ, այլ մարմ­նա­ցումն է մի հզօր ու ան­սա­սան գա­ղա­փա­րի։ Եւ իբ­րեւ այդ­պի­սին՝ նա ժո­ղովր­դի ե­րե­ւա­կա­յու­թեան մէջ ա­նանձ­նա­ցած, դիւ­ցազ­նա­կան է։ ­Կուռք է Անդ­րա­նի­կը, զոր մեր ժո­ղո­վուրդն է կռել, կո­փել ու քան­դա­կել հա­մա­պա­տաս­խան իր դա­րա­ւոր իղ­ձե­րի, ձգտում­նե­րի, ամ­բողջ իր ի­տէա­լին, ար­դա­րու­թեան եւ ի­րա­ւուն­քի ծա­րաւ իր հո­գու պա­հանջ­նե­րին։
«- Անդ­րա­նիկ գե­րա­զան­ցօ­րէն յե­ղա­փո­խա­կան էր։ Ըմ­բոս­տա­ցած հո­ղի ցա­սումն ու ընդվ­զու­մը։
«Եւ հէնց դրա հա­մար է, որ հո­ղի ու քրտին­քի մար­դիկ այն­պէս պինդ սի­րե­ցին նրան։
«Ա­ռաջ­նորդ, շէֆ էր ծնո­ւած Անդ­րա­նիկ։ Ա­մէն տեղ ու ա­մէն պա­րա­գա­նե­րում Անդ­րա­նիկ մնում էր տի­րա­կան, իշ­խող ու հրա­մա­յող։
«- ­Կու­սակ­ցու­թեան չէր կա­րող տո­կալ Անդ­րա­նիկ, թէեւ ոտ­քից գլու­խը դաշ­նակ­ցա­կան էր։ Ա­ւե­լի՛ն կ’ա­սեմ. նա կու­սակ­ցու­թիւն բնաւ չէր էլ հաս­կա­նում, ա­ւե­լի եւս՝ պե­տա­կա­նու­թիւն, ո­րի մա­սին շատ թիւր ըմբռ­նում ու­նէր»…
­Շատ է գրո­ւած նաեւ ու մա­նա­ւանդ ­Դաշ­նակ­ցու­թե­նէն «խռո­ված» բաժ­նո­ւե­լու եւ իբ­րեւ այդ­պի­սին աչ­քե­րը փա­կե­լու Անդ­րա­նի­կի վեր­ջին տա­րի­նե­րու ող­բեր­գու­թեան մա­սին։
«­Քաջ Անդ­րա­նիկ»ի մա­հո­ւան 91ա­մեա­կին նո­ւի­րո­ւած յու­շա­տետ­րի այս է­ջով հարկ չկայ վե­րա­բա­նա­լու այդ դառն թղթած­րա­րը, ո­րով­հե­տեւ՝
— ­Նախ՝ ինչ­պէս Հ­րաչ ­Տաս­նա­պե­տեան կ­’ընդգ­ծէ, ­Դաշ­նակ­ցու­թե­նէն ան­դին՝ «­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան օ­րե­րուն ան­հա­մա­ձայ­նու­թիւն­ներ կ­’ու­նե­նայ ­Հան­րա­պե­տու­թեան կա­ռա­վա­րու­թեան հետ եւ կ’անց­նի ար­տա­սահ­ման»…
— Ա­պա՝ ինչ­պէս ­Գաբ­րիէլ ­Լա­զեան կը վկա­յէ, «Անդ­րա­նիկ խռո­ված մե­ռաւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան հետ։ ­Վեր­ջի­նը չպա­տաս­խա­նեց Անդ­րա­նի­կի կող­մէ ե­ղած վի­րա­ւո­րանք­նե­րուն եւ միշտ պա­հեց իր գուր­գու­րան­քը հե­րո­սին հան­դէպ։ Անդ­րա­նի­կի ամ­բողջ կեան­քը ան­քակ­տե­լի կա­պե­րով միա­ցած է ­Դաշ­նակ­ցու­թեան պատ­մու­թեան հետ»։
— ­Վեր­ջա­պէս եւ ա­մէ­նէն կա­րե­ւո­րը, ինչ­պէս որ ­Շա­ւարշ ­Մի­սա­քեան պի­տի նշէր 1928ի ­Յու­նո­ւար 29ին, «­Յա­ռաջ»ի է­ջե­րուն, Անդ­րա­նի­կի ա­ճիւն­նե­րուն Ֆ­րան­սա տե­ղա­փո­խու­թեան եւ ­Փէր ­Լա­շէ­զի մէջ թաղ­ման ա­ռի­թով՝ «­Հե­րո­սը որ կը թա­ղո­ւի այ­սօր, օ­տար հո­ղի վրայ, ու­նե­ցաւ փառ­քի եւ դառ­նու­թեան օ­րեր։
«­Փառք՝ ­Հա­յաս­տա­նի լեռ­նե­րուն վրայ, «իբ­րեւ ար­ծիւ»։ ­Դառ­նու­թիւն՝ քա­ղա­քի մէջ, իբ­րեւ զէն­քը վար դրած մարդ, որ ակ­ռայ կը կրճտէ, գոր­ծը կի­սատ մնա­լուն հա­մար։

«… ­Զին­քը չհասկ­ցող­նե­րը ու­զե­ցին իբ­րեւ դրա­մագ­լուխ ծա­ռա­յեց­նել իր վրի­պում­նե­րը։ ­Մին­չեւ այ­սօր ալ, այդ լպրծուն գետ­նին վրայ կե­ցեր են, ա­ռանց ըմբռ­նե­լու որ ա­տով ոչ թէ կը բարձ­րաց­նեն, այլ կը փոք­րաց­նեն հե­րո­սը»…։
Ա­մէն պա­րա­գա­յի, Անդ­րա­նիկ վե­րապ­րե­ցաւ Ա­զա­տու­թեան ­Ճա­նա­պար­հին իր դի­մագ­րա­ւած բո­լոր վտանգ­նե­րէն, օր­հա­սա­կան ճա­կա­տում­նե­րէն եւ մա­հո­ւան հետ ա­նո­ղոք «հան­դի­պում­նե­րէն», բայց ա­հա այդ­պէ՛ս, սու­րը ետ պա­տեա­նին մէջ դրած եւ ­Հա­յաս­տան ղրկած՝ ա­ռաս­պե­լա­կան հե­րոս­նե­րու տիե­զե­րա­կան օ­րի­նա­կով, իր կար­գին մա­հո­ւան յանձ­նո­ւե­ցաւ ռազ­մի դաշ­տե­րէն հե­ռու, այ­լեւ՝ հայ­րե­նի հո­ղէն հե­ռու եւ շա՜տ հե­ռու…
1866ին ­Շա­պին ­Գա­րա­հի­սար, հա­մեստ ա­տաղ­ձա­գոր­ծի մը ըն­տա­նե­կան յար­կին տակ ծնած Անդ­րա­նիկ Օ­զա­նեա­նը ծնուն­դով ճա­կա­տագ­րո­ւած էր, կար­ծէք, մարմ­նա­ւո­րե­լու հայ ժո­ղո­վուր­դին ար­դի ժա­մա­նակ­ներ մուտք գոր­ծե­լու խո­յան­քը։ Ու­նե­ցաւ հա­մեստ ծա­գում, ապ­րե­ցաւ պարզ հա­յու կեան­քով, ու­զեց ար­դար վաս­տա­կով ա­պա­հո­վել իր օ­րա­ւուր հա­ցը, բայց շա­րու­նա­կա­բար դէմ յան­դի­ման գտնո­ւե­ցաւ թրքա­կան բռնա­տի­րու­թեան եւ կե­ղե­քու­մին, հա­յա­ջինջ խոր­շա­կին եւ թրքա­մոլ խա­ւա­րամ­տու­թեան։
­Հա­զիւ ե­րի­տա­սարդ էր, 18 տա­րե­կան, երբ հա­յոց ա­ւան­դա­կան օ­րէն­քով ա­մուս­նա­ցաւ, բայց դժբախ­տու­թիւ­նը ու­նե­ցաւ կորսնց­նե­լու իր կի­նը եւ, այ­նու­հե­տեւ, ամ­բող­ջո­վին կա­պո­ւե­ցաւ իր ազ­գին։
­Հա­յոց յե­ղա­փո­խա­կան զար­թօն­քը վա­րա­կած էր նաեւ ­Շա­պին ­Գա­րա­հի­սա­րի հա­յու­թիւ­նը եւ Անդ­րա­նիկ փա­րե­ցաւ տեղ­ւոյն Վ­ռամ­շա­պուհ քա­հա­նա­յի (որ հե­տա­գա­յին պի­տի դառ­նար ­Փա­րի­զի հա­յոց ա­ռաջ­նորդ) կազ­մած յե­ղա­փո­խա­կան գաղտ­նի խմբա­կին։ ­Մատ­նու­թեան մը հե­տե­ւան­քով խմբա­կը գաղտ­նա­զեր­ծո­ւե­ցաւ, իսկ ան­դամ­նե­րը ձեր­բա­կա­լո­ւե­ցան։ Ե­րի­տա­սարդ Անդ­րա­նիկ կար­ճա­տեւ բան­տար­կու­թե­նէ ետք ա­զատ ար­ձա­կո­ւե­ցաւ, ան­ցաւ ­Պո­լիս, ուր ա­տաղ­ձա­գոր­ծի աշ­խա­տան­քով իր կեան­քը կ­’ա­պա­հո­վէր եւ, միա­ժա­մա­նակ, պան­դուխտ հայ ե­րի­տա­սարդ­նե­րու մօտ, ազ­գա­յին-յե­ղա­փո­խա­կան շուն­չով ինք­նա­կազ­մա­կերպ­ման աշ­խա­տանք կը ծա­ւա­լէր։ Այդ­պէ՛ս մաս­նակ­ցե­ցաւ 1895ի ­Պա­պը Ա­լիի մեծ ցոյ­ցին, ո­րուն ան­փա­ռու­նակ վախ­ճա­նէն ետք ան­ցաւ ­Կով­կաս, ծա­նօ­թա­ցաւ եւ ան­դա­մագ­րո­ւե­ցաւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան։ Եր­կիր մտնե­լու եւ յե­ղա­փո­խա­կան բուն գոր­ծին նո­ւի­րո­ւե­լու կրա­կով կ­’այ­րէր նաեւ Անդ­րա­նիկ, որ 1897ի ­Յու­լի­սին, պարս­կա­կան սահ­մա­նէն ­Վան անց­նող ­Վազ­գէ­նի եւ ­Գուր­գէ­նի խում­բին հետ, իբ­րեւ պարզ զի­նո­ւոր մտաւ Եր­կիր, ան­ցաւ ­Սա­սուն եւ իր ճա­կա­տա­գի­րը կա­պեց ­Տա­րօն Աշ­խար­հին։
­Շատ կարճ ժա­մա­նա­կի մէջ հաս­տա­տո­ւե­ցաւ Անդ­րա­նի­կի հռչա­կը՝ իբ­րեւ քաջ ֆե­տա­յի, խի­զախ մար­տիկ եւ յան­դուգն ռազ­միկ, որ թէ՛ կազ­մա­կեր­պա­կան բնա­տուր տա­ղանդ ու­նէր, թէ՛ ռազ­մա­կան վտան­գա­ւոր պա­հե­րը դի­մագ­րա­ւե­լու բա­ցա­ռիկ ըն­դու­նա­կու­թիւն։ Իսկ ժո­ղո­վուր­դի զա­ւա­կի իր նկա­րագ­րով, ըն­կե­րա­յին բնա­ւո­րու­թեամբ եւ պար­զու­թեամբ՝ Անդ­րա­նիկ ան­մի­ջա­պէս դար­ձաւ սա­սուն­ցի թէ ­Հա­յաս­տան Աշ­խար­հի տար­բեր շրջան­նե­րէն ­Սա­սուն փու­թա­ցած հայ յե­ղա­փո­խա­կան­նե­րու սի­րե­լին ու վստա­հե­լին։
­Սե­րոբ Աղ­բիւ­րի մատ­նու­թե­նէն եւ ա­նարգ գլխա­տու­մէն ետք, Անդ­րա­նիկ իր ըն­կեր­նե­րով լու­ծեց ­Սե­րո­բի վրէ­ժը, գլխա­տեց Պ­շա­րա ­Խա­լի­լը եւ, այ­նու­հե­տեւ, ­Սաս­նոյ յե­ղա­փո­խա­կան կազ­մա­կերպ­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն մէջ՝ ­Վա­հա­նի, Հ­րայր Դ­ժոխ­քի, ­Գուր­գէ­նի, ­Գէորգ ­Չա­ւու­շի եւ ա­նո­ւա­նի հայ ֆե­տա­յի­նե­րու կող­քին, Անդ­րա­նիկ մեծ ներդ­րում ու­նե­ցաւ, յատ­կա­պէս Ա­ռա­քե­լոց ­Վան­քի պատ­մա­կան կռո­ւին հե­րո­սու­թեան իր հռչա­կը նո­ւի­րա­գոր­ծե­լով։
­Սաս­նոյ երկ­րորդ ապս­տամ­բու­թեան, Անդ­րա­նիկ ընտ­րո­ւե­ցաւ զի­նո­ւո­րա­կան ընդ­հա­նուր հրա­մա­նա­տար եւ ամ­բող­ջա­պէս ար­դա­րա­ցուց ի­րեն հան­դէպ ցու­ցա­բե­րո­ւած վստա­հու­թիւ­նը։ Ոչ միայն հրաշք­ներ գոր­ծեց կռիւ­նե­րու ըն­թաց­քին, այ­լեւ մեծ ռազ­մա­գէ­տի հնա­րամ­տու­թեամբ ղե­կա­վա­րեց ֆե­տա­յի­նե­րու ­Սա­սու­նէն հե­ռա­ցու­մը դէ­պի ­Վան եւ պարս­կա­կան սահ­ման, երբ նա­հան­ջի ո­րո­շու­մը կա­յա­ցու­ցին ­Տա­րօ­նի եւ ­Վաս­պու­րա­կա­նի յե­ղա­փո­խա­կան շարժ­ման ղե­կա­վար­նե­րը, Աղ­թա­մար կղզիի վրայ ի­րենց մեծ խորհր­դակ­ցու­թեան ժա­մա­նակ։
Այ­նու­հե­տեւ հայ ժո­ղո­վուր­դի աս­տան­դա­կան կեան­քին բաժ­նե­կի­ցը դար­ձաւ Անդ­րա­նիկ, ո­րուն ա­նունն ու քա­ջա­գոր­ծու­թիւն­նե­րը ա­ռաս­պե­լա­կա­նա­ցու­ցած էին ար­դէն հայ ա­շուղ­ներն ու գրող­նե­րը։ ­Հայ ժո­ղո­վուր­դի աչ­քին Անդ­րա­նիկ մարմ­նա­ւո­րեց հա­յոց Ա­զա­տա­մար­տը եւ այդ հռչա­կով ու դափ­նեպ­սա­կով՝ ո՛ւր որ ալ գնաց, Ե­գիպ­տոս, ­Ժը­նեւ թէ ­Պուլ­կա­րիա, ա­մէ­նուր Անդ­րա­նիկ ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս տէր կանգ­նե­ցաւ հայ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման մար­տա­կան ղե­կա­վա­րի՝ դաշ­նակ­ցա­կան հայ­դու­կա­պե­տի իր կո­չու­մին։

Իբ­րեւ այդ­պի­սին մաս­նակ­ցե­ցաւ Հ.Յ.Դ. 4րդ Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վին եւ մեծ ներդ­րում ու­նե­ցաւ հայ ա­զա­տագ­րա­կան շար­ժու­մը ա­րեւմ­տա­հա­յու եւ ա­րե­ւե­լա­հա­յու պա­ռակ­տու­մէն փրկե­լու եւ ­Դաշ­նակ­ցու­թիւ­նը ա­ւե­լիով միա­կամ ու հզօր վե­րա­կանգ­նե­լու դժո­ւա­րին գոր­ծին յա­ջո­ղու­թեամբ պսա­կու­մին մէջ։ Իբ­րեւ այդ­պի­սին իր ղե­կա­վար մաս­նակ­ցու­թիւ­նը բե­րաւ նաեւ ­Պուլ­կա­րիոյ մէջ Հ.Յ.Դ. ­Զի­նո­ւո­րա­կան վար­ժա­րա­նի ստեղծ­ման ու կազ­մա­կերպ­ման մէջ՝ ­Ռոս­տո­մի կող­քին։
1908ի Օս­մա­նեան ­Սահ­մա­նադ­րու­թեան նկատ­մամբ թե­րա­հա­ւա­տու­թեան դրօշ պար­զող ա­ռա­ջին դաշ­նակ­ցա­կան­նե­րէն ե­ղաւ Անդ­րա­նիկ, որ ի տես Իթ­թի­հա­տի հետ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան սկզբնա­կան գոր­ծակ­ցու­թեան՝ նաեւ հրա­պա­րա­կաւ ու ցու­ցադ­րա­կա­նօ­րէն ­Դաշ­նակ­ցու­թե­նէն հե­ռա­ցաւ, բայց միայն ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս, ո­րով­հե­տեւ երբ 1913ի ­Պալ­քա­նեան ­Պա­տե­րազ­մին ­Դաշ­նակ­ցու­թիւ­նը դի­մեց իր հայ­դու­կա­պե­տին, Անդ­րա­նիկ ան­վե­րա­պա­հօ­րէն լծուե­ցաւ հայ­կա­կան գուն­դի կազ­մու­թեան՝ պուլ­կար­նե­րու կող­քին պա­տե­րազ­մի դաշտ իջ­նե­լու եւ ան­վի­ճե­լի զօ­րահ­րա­մա­նա­տա­րի իր կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը վերջ­նա­կա­նա­պէս նո­ւի­րա­գոր­ծե­լու հա­մար։
Այ­նու­հե­տեւ զօ­րահ­րա­մա­նա­տա­րի աս­պա­րէզ մը ե­ղաւ Անդ­րա­նի­կի կեան­քը։ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան հետ գա­ղա­փա­րա­կան իր պոր­տա­կա­պը անխ­զե­լի պա­հե­լով հան­դերձ՝ Անդ­րա­նի­կի մէջ զօ­րահ­րա­մա­նա­տար գոր­ծի­չը շա­րու­նակ բախ­ման մէջ ե­ղաւ դաշ­նակ­ցա­կան կազ­մա­կեր­պա­կան գոր­ծի­չին հետ. հա­կադ­րուե­ցաւ օ­րո­ւան մար­մին­նե­րու քա­ղա­քա­կան ո­րո­շում­նե­րուն եւ կազ­մա­կեր­պա­կան տնօ­րի­նում­նե­րուն. ընդ­հան­րա­պէս թե­րա­հա­ւա­տու­թեամբ եւ վե­րա­պա­հու­թեամբ մօ­տե­ցաւ ­Թիֆ­լիս կեդ­րո­նա­ցած ղե­կա­վա­րու­թեան քայ­լե­րուն եւ կար­գադ­րու­թիւն­նե­րուն։ ­Բայց երբ Հ.Յ.Դ. ­Բիւ­րոն պաշ­տօ­նա­պէս դի­մեց ար­դէն ազ­գա­յին հե­րոս Անդ­րա­նի­կին, ո­պէս­զի իր ղե­կա­վար դե­րը ստանձ­նէ 1915ին ­Հայ ­Կա­մա­ւո­րա­կան ­Շարժ­ման կազ­մա­կերպ­ման մէջ, Անդ­րա­նիկ ան­վա­րան ըն­դա­ռա­ջեց եւ ստանձ­նեց ­Կա­մա­ւո­րա­կան Ա­ռա­ջին ­Գուն­դի հրա­մա­նա­տա­րու­թիւ­նը։
­Մեծ ­Զօ­րա­վա­րի գոր­ծու­նէու­թեան տա­րի­ներ ե­ղան, մին­չեւ 1920 թո­ւա­կա­նը եւ ­Հա­յաս­տա­նէն վերջ­նա­կան հե­ռա­ցու­մը, Անդ­րա­նի­կի ո­գո­րում­նե­րը ռազ­մա­դաշ­տե­րուն վրայ։ ­Յատ­կա­պէս ­Դիլ­մա­նի ճա­կա­տա­մար­տը պատ­մա­կան նշա­նա­կու­թեամբ դափ­նեպ­սակ կազ­մեց Անդ­րա­նիկ ­Զօ­րա­վա­րի զի­նո­ւո­րա­կան կեան­քին մէջ՝ դաշ­նակ­ցա­կան ֆե­տա­յին եւ հա­յոց ազ­գա­յին հե­րո­սը ար­ժա­նաց­նե­լով ցա­րա­կան բա­նա­կի սպա­յա­կոյ­տին բարձ­րա­գոյն գնա­հա­տան­քին։
­Բայց 1917ի ­Պոլ­շե­ւի­կեան յե­ղա­փո­խու­թեամբ սկսած ռուս-թրքա­կան ռազ­մա­ճա­կա­տի ընդ­հա­նուր փլու­զու­մը իր ծան­րա­գոյն անդ­րա­դար­ձը ու­նե­ցաւ ինչ­պէս ­Հա­յաս­տա­նի ու հայ ժո­ղո­վուր­դի, նոյն­պէս եւ Անդ­րա­նի­կի ազ­գա­նո­ւէր գոր­ծու­նէու­թեան վրայ։ ­Յատ­կա­պէս ­Կար­նոյ մէջ իր ռազ­մա­կան ձա­խո­ղու­թե­նէն եւ քա­ղա­քի պար­պու­մէն ետք, Անդ­րա­նիկ մատ­նո­ւե­ցաւ ներ­քին ան­դո­հան­քի, որ շա­րու­նա­կո­ւե­ցաւ մին­չեւ իր մա­հը՝ հա­կա­սու­թիւն­նե­րու, ինք­նա­հաս­տատ­ման եւ ինք­նաժխ­տու­մի ծանր պա­հեր ստեղ­ծե­լով անն­ման Անդ­րա­նի­կի կեան­քի վեր­ջա­լոյ­սին։
Բ­նաւ չըն­դու­նեց ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հռչա­կու­մը. ­Հա­յաս­տա­նի ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան ստեղ­ծու­մը «թուր­քե­րու նո­ւէ­րը» հռչա­կող­նե­րէն ե­ղաւ. նոյ­նիսկ Ե­րե­ւա­նի վրայ յար­ձա­կե­լու սպառ­նա­լիք ալ ը­րաւ… ­Բայց մին­չեւ ­Հա­յաս­տա­նէն վերջ­նա­կան հե­ռա­ցու­մը, որ ի դէպ ­Դաշ­նա­կից­նե­րու՝ անգ­լիա­կան բա­նա­կի հրա­մա­նա­տա­րու­թեան ցուց­մուն­քով կա­տա­րո­ւե­ցաւ, Անդ­րա­նիկ իր կա­մա­ւոր­նե­րով փու­թաց հոն, ուր թրքա­կան վտանգ կար։ ­Զան­գե­զու­րը, իբ­րեւ այդ­պի­սին, հան­դի­սա­ցաւ թրքա­կան զօր­քի դէմ հա­յոց պաշտ­պա­նու­թեան վեր­ջին ռազ­մա­ճա­կա­տը Անդ­րա­նի­կի եր­կա­րա­մեայ գոր­ծու­նէու­թեան ըն­թաց­քին։
Ար­տա­սահ­ման անց­նե­լով՝ Անդ­րա­նիկ ամ­բող­ջա­պէս շրջա­պա­տո­ւե­ցաւ հայ ու­նե­ւոր եւ պահ­պա­նո­ղա­կան խա­ւին կող­մէ։ ­Պօ­ղոս ­Նու­պար փա­շա­յի կնքա­հայ­րու­թեամբ ա­մուս­նա­ցաւ ալ։ Գ­րեց եւ խօ­սե­ցաւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան դէմ, որ սա­կայն եր­բեք հան­դէս չե­կաւ ան­վի­ճե­լի իր զաւ­կին դէմ, ընդ­հա­կա­ռակն՝ միայն հաս­կա­ցո­ղու­թեամբ ու նե­րո­ղամ­տու­թեամբ հետեւեցաւ ա­նոր ներ­քին տո­ւայ­տան­քին, ո­րով­հե­տեւ հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մու­թեան ա­նո­ղոք ճա­կա­տագ­րին հա­րա­զատ ու դառ­նա­գոյն ցո­լա­ցումն էր Անդ­րա­նի­կի կեան­քի վեր­ջա­լոյ­սին վրայ իշ­խող այդ ամ­բողջ ան­դո­հան­քը։

Ա­հա այդ­պէ՛ս Անդ­րա­նիկ ի­րեն նուի­րո­ւած մե­ծահռ­չակ «­Սու­րը» նո­ւի­րեց ­Հա­յաս­տա­նի խորհր­դա­յին կա­ռա­վա­րու­թեան, լծո­ւե­ցաւ ­Հայ­րե­նի­քի օգ­նու­թեան հաս­նե­լու եւ ար­տերկ­րի հայ տա­րա­գիր­նե­րու կեան­քի դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րը յաղ­թա­հա­րե­լու գոր­ծին։ Ան­ցաւ ու հաս­տա­տո­ւե­ցաւ Ֆ­րեզ­նօ, ուր եւ չդի­մա­ցաւ այ­լեւս տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին զինք տա­ռա­պե­ցու­ցած սուր յօ­դա­ցա­ւե­րուն։
­Հա­զիւ 61 տա­րե­կան էր ­Դաշ­նակ­ցա­կան ­Ֆե­տա­յին, ­Հա­յոց ­Զօ­րա­վարն ու Ազ­գա­յին ­Հե­րո­սը, երբ 30 Օ­գոս­տոս 1927ին առ­յա­ւէտ փա­կեց իր աչ­քե­րը։ Ֆ­րեզ­նո­յի ցուրտ հո­ղէն իր ա­ճիւն­նե­րը փո­խադ­րո­ւե­ցան ­Փա­րիզ եւ ազ­գա­յին մեծ շու­քով ամ­փո­փո­ւե­ցան ­Փէր Լա­շէ­զի գե­րեզ­մա­նա­տու­նը։ ­Հա­կա­ռակ հայ­րե­նի­քի մէջ թա­ղո­ւե­լու Անդ­րա­նի­կի կտա­կին՝ ա­տե­նին ­Խորհր­դա­յին ­Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը չու­զե­ցին կա­տա­րել Անկրկ­նե­լի ­Հա­յուն կտա­կը եւ միայն 2000ին, վե­րան­կա­խա­ցեալ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան օ­րով, Անդ­րա­նիկ իր ար­ժա­նի տեղն ու վերջ­նա­կան հան­գիս­տը գտաւ Ե­ռաբլու­րի մէջ։
­Հա­յոց Ա­զա­տա­մար­տի ան­պար­տե­լի Ար­ծի­ւին յի­շա­տա­կին՝ այ­սօր չենք կրնար չյի­շել յատ­կա­պէս ­Սիա­ման­թո­յի «­Հա­յոր­դի­նե­րը» շար­քին Անդ­րա­նի­կի նո­ւի­րո­ւած դի­պուկ պատ­գա­մը.
«­Խօ­սե­ցաւ ին­ծի ան եւ իր բա­ռե­րը ի­րա­րու ե­տե­ւէ եւ կարգ առ կարգ
­Խիստ էին եւ քաղցր եւ ճշմա­րիտ եւ քի­նա­խոյզ եւ առ­նա­կան…
«Ոտ­քի՛ կե­ցի՛ր այն ա­տեն, եղ­բայ­րա­ցի՛ր խում­բե­րուս եւ մրրկո­ւէ՛ ա­նոնց հետ,
Ո­րով­հե­տեւ գիտ­ցիր որ այս զո­հա­բե­րու­մի, ընդվ­զու­մի եւ յոյ­սի օ­րե­րուն
­Մեր ա­մէն մէ­կուն հա­մար ան­կող­նի մէջ հո­գի տա­լը վա­տու­թիւնն է վա­տու­թիւն­նե­րուն»…
Ան­զու­գա­կան Անդ­րա­նիկ այդ­պի­սի՛ վա­տա­գոյն վախ­ճան ու­նե­ցաւ, ո­րով­հե­տեւ ռազ­մի դաշ­տէն չհե­ռա­ցաւ վա­հա­նով կամ վա­հա­նի վրայ, այլ հե­ռա­ւոր Ֆ­րեզ­նո­յի մէջ եւ փա­փուկ սնա­րի վրայ իր ան­զօր կա­տա­ղու­թեամբ մա­շե­ցաւ, հան­գե­ցաւ ու ­Փէր ­Լա­շէ­զի պան­թէո­նին մէջ Ազ­գա­յին ­Հե­րո­սի փառ­քով… դամ­բա­րան ու­նե­ցաւ։
­Դար­ձեալ ­Շա­ւարշ ­Մի­սա­քեա­նի բա­ռե­րով՝ «Անդ­րա­նի­կը թա­ղե­լով ­Փէր ­Լա­շէ­զի մէջ, կաղ­նե­փայ­տէ սնտու­կով, մեր ուխ­տը պի­տի ըլ­լայ ոչ թէ ցու­ցադ­րել զայն իբ­րեւ հին փառ­քի ա­մուլ յի­շա­տա­կա­րան մը, ինչ­պէս ­Լե­ւոն ­Լու­սի­նեա­նը, այլ իբ­րեւ կեն­դա­նի մա­սունք մը, որ ուժ եւ հա­ւատք պի­տի կա­թեց­նէ թմրու­թեան դա­տա­պար­տո­ւած հո­գի­նե­րուն մէջ։
«Իր դամ­բա­րա­նը պէտք է դառ­նայ ներշն­չա­րան մը, որ­պէս­զի ա­ւե­լի ա­մուր քա­լենք դէ­պի Անդ­րա­նիկ­նե­րու ե­րա­զը,- դէ­պի հայ­րե­նի­քի եւ ժո­ղո­վուր­դի ա­զա­տու­թիւ­նը»։
Այ­սօր ար­դէն իր պաշ­տած ­Հա­յաս­տան Աշ­խար­հին գիր­կը վե­րա­դար­ձած է 30 Օ­գոս­տոս 1927ին վախ­ճա­նած ­Սաս­նոյ Ար­ծի­ւը, որ իր սե­րուն­դին հետ մարմ­նա­ւո­րեց ե­րա­զը ամ­բող­ջա­կան ­Հա­յաս­տա­նի ու ամ­բող­ջա­կան հա­յու­թեան ա­զա­տու­թեան եւ ան­կա­խու­թեան:
Ե­րազ՝ ո­րուն հաս­նե­լու եր­թը կը շա­րու­նա­կո­ւի։




­Պի­տի՛ շա­րու­նա­կո­ւի։ 
 

_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Revenir en haut
Contenu Sponsorisé






MessagePosté le: Aujourd’hui à 19:44
MessageSujet du message: Général Antranig - Զորավար Անդրանիկ Օզանեան - Antranik Paşa - centralisé -

Revenir en haut
Montrer les messages depuis:   
Armenian on web Index du Forum -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Histoire arménienne-Հայոց Պատմություն-Ermeni tarihi Toutes les heures sont au format GMT + 1 Heure
Poster un nouveau sujet   Répondre au sujet Aller à la page: <  1, 2, 3, 4, 5
Page 5 sur 5
Sauter vers:  

 



Index | Créer un forum | Forum gratuit d’entraide | Annuaire des forums gratuits | Signaler une violation | Conditions générales d'utilisation
phpBB
Template by BMan1
Traduction par : phpBB-fr.com