Welcome Guest: Register | Log in
 
FAQ| Search| Memberlist| Usergroups
 
Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
 
Post new topic   Reply to topic
Armenian on web Forum Index -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Histoire arménienne-Հայոց Պատմություն-Ermeni tarihi
Previous topic :: Next topic  
Author Message
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Sat 5 Jun 2010 - 00:23
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

Envoyé par Anahitlandberd
Source:
http://akunq.net/am/2010/03/04/կիլիկիա/

Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.

Le Royaume arménien de Cilicie 1199-1375



Հնագույն մարզ Փոքր Ասիայում, Միջերկրական ծովի հյուսիսարևելյան ափերին: Ք.Ա. 2-րդ հազարմյակի կեսից եղել է Խեթական պետության, VI-Ivդդ.` Աքմենյան Իրանի կազմում: Ավելի ուշ մտել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու տերության մեջ, որի անկումից հետո անցել է Սելևկյաններին, ապա Հռոմեական կայսրությանը: Միջին դարերում Կիլիկիան կռվախնձոր էր Բյուզանդիայի, արաբների և սելջուկների միջև: 1080-ից մինչև 1375թ. Կիլիկիայում իշխել է Կիլիկիայի հայկական պետությունը (Կիլիկյան Հայաստան):

XVI դարի սկզբին Կիլիկիան զավթել են թուրքերը: Համաձայն Օսմանյան կայսրության վարչատարածքային բաժանման` Կիլիկիան կազմել է Ադանայի նահանգը, 1880-ից Մարաշը ներառվել է Հալեպի նահանգի մեջ: Օտարերկրյա տիրապետության հարյուրավոր տարիների ընթացքում Կիլիկիայում, բացի թուրքերից, հաստատվել են տաբեր քոչվոր ցեղեր` քրդեր, չերքեզներ, գնչուներ և այլն: Սակայն նույնիսկ 1894-96թթ. և 1909թ. թուրքական իշխանությունների կազմակերպած հայկական ջարդերից հետո էլ Կիլիկիայի բնակչության գերակշռող մասը կազմել են հայերը: Կոստանդնուպոլի հայոց պատիրարքարանի տվյալների համաձայն` 1912թ. Ադանայի նահանգում և Մարաշ գավառում կար 377 հազար հայ, որոնց մեծ մասը բնաջնջվեց առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին` Թուրքիայում Մեծ եղեռնի ժամանակ:

Ըստ Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև կնքված գաղտնի համաձայնագրի (Սաքս-Պիկոյի համաձայնագիր, 1916թ.)` Կիլիկիան Թուրքիայի պարտությունից հետո պետք է անցներ Ֆրանսիային, որին Կիլիկիան հետաքրքրում էր և’ տնտեսական, և’ ռազմավարական տեսակետից: Ֆրանսիական կառավարության հետ կնքած համաձայնագրով Հայկական լեգեոնը (Արևելյան լեգեոն) պետք է կռվեր Թուրքիայի դեմ միայն Կիլիկիայում և հաղթական ավարտից հետո կարող էր դառնալ ապագա Կիլիկիայի Ինքնավար Հանրապետության բանակի կորիզը: Արարայի ճակատամարտում (1918թ.) Հայկական լեգեոնը կռվեց հերոսաբար և վճռեց մարտի ելքը հօգուտ ֆրանսիական զորքերի: Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից և 1918թ. Մուդրոսի զինադադարի կնքումից հետո` նոյեմբեր-դեկտեմբերին, Հայկական լեգեոնը (մոտ 6 հազար մարտիկ) ֆրանսիացիները տեղափոխեցին Կիլիկիա: Եղեռնից մազապուրծ և տեղահանված հայերը սկսեցին վերադառնալ հայրենիք:

Ֆրանսիական Գերագույն կոմիսարիատի տվյալներով 1919թ. Կիլիկիայում ապրում էր 120 հազար հայ (Փարիզում Հայ ազգային պատվիրակության տվյալներով 130 հազար հայ), իսկ 1920թ. ամբողջ Կիլիկիայում (ներառյալ Մարաշը) ապրում էր արդեն 160 հազար հայ: Քանի որ հայկական ռազմական ուժերը բավարար չէին Կիլիկիայում ռազմական ու վարչական հսկողություն սահմանելու համար, Ֆրանսիան համաձայնեց այնտեղ տեղավորել անգլիական զորքը: 1919թ. փետրվարի կեսին զինվորական իշխանությունը Կիլիկիայում կենտրոնացվեց անգլիական հրամանատարության ձեռքում: Նոյեմբերին անգլիական զորքերը փոխարինվեցին ֆրանսիական զորամասերով: Բայց ֆրանսիական վարչությունը ոչ մի միջոց չէր ձեռնարկում հայերի անվտանգությունը ապահովելու համար: Տեղերում իշխնության գլուխ մնացել էին թուրքական պետական պաշտոնյաները, մահմեդականները զինաթափված չէին: Օգտվելով ֆրանսիական վարչության անորոշությունից` քեմալական զորքերը և տեղացի չետնիկները սկսեցին հաշվեհարդար տեսնել հայ բնակչության հետ:

1920թ. հունվարին 20-օրյա մարտերի ընթացքում զոհվեցին 11 հազար մարաշցիներ, մնացած 8 հազարը ստիպված էր տեղափոխվել Սիրիա: Այնուհետև թուրքերը պաշարեցին Հաճընը, որտեղ 30-35 հազար հայ բնակչությունից (1914թ.) փրկվել էր 6 հազարը: 8-ամսյա հերոսական դիմադրությունից հետո Հաճընի հայերը 1920թ. հոկտեմբերին պարտվեցին, միայն քաղաքի 300 պաշտպանների հաջողվեց ճեղքել պաշարման օղակը և հեռանալ:

1923թ. սկզբին 6 հազար ուրֆահայեր (մինչև 1915թ. Ուրֆայի հայ բնակչությունը կազմում էր 30 հազար մարդ) ստիպված էին հեռանալ և բնակություն հաստատել Հալեպում:

1920թ. ապրիլի 1-ին քեմալական զորքերը պաշարեցին Այնթապը: 15-օրյա հերոսական պաշտպանության շնորհիվ 18 հազար այնթապցիներ խուսափեցին կոտորածից, բայց այն բանից հետո, երբ ֆրանսիական զորքերը թողեցին Կիլիկիան, Այնթապի հայերը 1921թ. վերջին սկսեցի տեղափոխվել Սիրիա:

1920թ-ին քեմալականները բնաջնջեցին Զեյթունի կենդանի մնացած հայ բնակչությանը:

Այսպիսով` քեմալականները, ըստ էության, ավարտեցին Կիլիկիայի հայերի բնաջնջումը: Ֆրանսիական կառավարությունը ոչ միայն չկատարեց իր դաշնակցային պարտականությունները, այլև 1921թ. հոկտեմբերի 20-ի Անկարայի պայամանգրով Կիլիկիան տրվեց Թուրքիային: Թուրքական իշխանությունները և ֆրանսիական զինվորականությունը պատասխանատվություն են կրում 1920-21թթ. Կիլիկիայի շուրջ 25 հազար հայ զոհերի և ողջ մնացածների արտագաղթի համար:

Կ.Խուդավերդյան, Ռ.Սահակյան

ՙՀայկական հարց՚ հանրագիտարան, Երևան, 1996թ.:
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Last edited by mafilou on Sun 10 Apr 2011 - 02:33; edited 1 time in total
Back to top
Publicité






PostPosted: Sat 5 Jun 2010 - 00:23
PostPost subject: Publicité

PublicitéSupprimer les publicités ?
Back to top
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Sat 5 Jun 2010 - 23:43
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

1199-1375 Yılları’nda Kilikya Ermeni Krallığı

Küçük Asya’nın, Akdeniz kıyısında bulunan antik bölge. M.Ö. II. bin yılı yarısından itibaren Hitit Devleti’nin, VI.-IV yüz yıl arasında ise Akemenik İran’ın bünyesinde olmuştur. Daha sonra Büyük İskender ele geçirmiş, akabinde de Selevkos’a, sonunda da Roma İmparatorluğu’na dahil edilmiştir. Kilikya, ortaçağda Bizans, Araplar ve Selçuklular arasında paylaşılamayan bir bölge olmuştur. 1080’den 1375’e kadar Kilikya’da Kilikya Ermeni Devleti (Kilikya Ermenistan’ı) hüküm sürmekteydi.


XVI. yüz yıl başında Kilikya, Osmanlılar tarafından işgal edilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu idari bölünmesine göre Kilikya, Adana Vilayeti’ni teşkil etmekteydi. 1880’de Maraş, Halep Vilayeti’ne dahil edilmiştir. Yüz yıllar süren yabancı yönetimi esnasında Kilikya’ya Türklerin haricinde Kürtler, Çerkesler, Çingeneler gibi farklı diğer göçebe ırklar da yerleşmiştir, lâkin, Osmanlı yönetimi tarafından tertiplenen 1894-96 ve 1909 Ermeni kırımlarından sonra dahi Kilikya nüfusunun büyük kısmı Ermenilerden oluşmaktaydı.

Konstandnupolis (İstanbul, Konstantinopel) Ermeni Patrikhanesi kayıtlarına istinaden 1912 yılında Adana Vilayeti’nde ve Maraş İlçesi’nde 377000 Ermeni mevcuttu. Bu insanların büyük bir kısmı Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Ermeni Soykırımı esnasında yok edilmişlerdir.

İngiltere ve Fransa arasında imzalanan gizli bir antlaşmaya göre (Saks-Piko Antlaşması, 1916) Kilikya, Türkiye’nin yenilgisinden sonra bölgeyle hem ekonomik hem de stratejik açıdan ilgilenen Fransa’ya geçecekti.

Fransız Hükümeti’yle yapılan antlaşmaya göre Ermeni Lejyonu (Doğu Lejyonu) sadece Kilikya’da Türkiye’ye karşı savaşacak ve zeferden sonra geleceğin Kilikya Özerk Cumhuriyeti ordusunun çekirdeğini teşkil edecekti. Arara Muharebesi’nde (1918) Ermeni Lejyonu kahramanca döğüşerek çatışmanın Fransız güçleri lehine sonuçlanmasını sağlamıştır. Türkiye’nin yenilgisi ve 1918 Mondros Ateşkesi’nden sonra, kasım-aralık aylarında Ermeni Lejyonu (yaklaşık 6 bin asker) Fransizlar tarafindan Kilikya’ya konuçlandırıldı. Soykırımdan kıl payı canlarını kurtarmış ve sürülmüş olan Ermeniler vatanlarına dönmeye başladılar.

Fransız Yük Komiserliği verilerine göre, 1919 yılında Kilikya’da 120 bin Ermeni yaşamaktaydı (Paris’teki Ermeni Milli Heyeti verileriyle 130 bin Ermeni), 1920’de ise tüm Kilikya’da (Maraş dahil) 160 bin Ermeni bulunuyordu. Ermeni kuvvetlerinin Kilikya’da askeri ve idari düzeni sağlamak için yeterli olmadığından Fransa, bu bölgeye İngiliz askeri birliklerinin gelmesine razı oldu. 1919 yılının şubat ortalarında, Kilikya’daki askeri yönetim İngiliz subaylarının elindeydi. Kasımda, İngiliz güçlerinin yerine Fransız askerleri geldiler. Lâkin Fransız yönetimi, Ermenilerin güvenliği konusunda hiçbir girişimde bulunmamaktaydı. Türk resmi görevlileri yerlerinde kalmışlar ve müslümanlar silahsızlandırılmamışlardı. Fransız yönetiminin kararsızlığından faydalanan Kemalistler ve yerli Çetnikler Ermeni nüfusa yönelik saldırılara başladılar.

1920 ocağında, 20 günlük çatışmalar sonunda 11 bin Maraşlı katledildi ve 8 bini Suriye’ye geçmeye mecbur oldu. Ardından Türkler, 30-35 bin Ermeni nüfustan (1914) sadece 6 binin kurtulmuş olduğu Hacın’ı kuşattılar. 8 ay kahramanca direndikten sonra Hacın Ermenileri 1920 yılının ekiminde yenildiler ve şehri savunanlardan sadece 300 kişi ablukayı yarıp uzaklaşabildi.

1923 başlarında 6 bin Urfalı Ermeni (1915’e kadar Urfa Ermeni nüfusu 30 bin kişiydi) şehri terkedip Halep’e yerleşmeye mecbur oldu.

1 nisan 1920’de Kemalist güçler Ayntap’ı (Antep) kuşattılar. 15 gün süren kahramanca savunma sayesinde 18 bin Antepli Ermeni kırımdan kurtulabildi, fakat Fransız güçlerinin Kilikya’yı bırakıp uzaklaşmaları nedeniyle 1921 yılı sonunda onlar da Suriye’ye göçtüler.

1920’de Kemalistler, Zeytun’un hayatta kalmış olan Ermeni nüfusunu yok ettiler.

Görüldüğü gibi, Kemalistler böyleceKilikya Ermenilerinin yok edilmesini tamamlamış oldular. Fransız Hükümeti sadece Ermenilere yönelik müttefiklik borcunu ödememekle kalmadı, 20 ekim 1921 Ankara antlaşmasıyla Kiliya’yı Türkiye’ye teslim etti.1920-21 yıllarında Kilikya’da 25 bin Ermeninin katledilmesi ve hayatta kalanların göçmeye mecbur kalmasının tüm sorumluluğu Türkiye yöneticileri ve Fransız askeri komutanlığına aittir.

K.Khudaverdiyan, R.Sahakyan
http://akunq.net/tr/2010/03/05/kilikya/

“Ermeni sorunu” ansiklopedi, Yerevan, 1996

_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Back to top
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Sun 10 Apr 2011 - 02:34
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote



http://www.youtube.com/watch?v=5A-i-naLZeI&NR=1
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Back to top
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Fri 20 May 2011 - 13:09
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

Kilikia – Gilikya – Cilicie Ermeni Devleti

ԿԻԼԻԿԻԱՅԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

Քարտեզ
ԵՊՀ Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ
Հարությունյան Բաբկեն



_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Back to top
vahe2009
Modérateur Général
Modérateur Général

Offline

Joined: 07 Nov 2009
Posts: 26,277
Point(s): 74,825
Moyenne de points: 2.85

PostPosted: Thu 19 Feb 2015 - 09:02
PostPost subject: Kilikya Ermeni Krallığı
Reply with quote

Kilikya Ermeni Krallığı'nın Doğuşu



Kilikya Ermeni Krallığı, Ermeni tarihinin önemli bir parçasıdır. Dönemin siyasî şartları göz önünde bulundurulduğu zaman Kilikya Ermeni Krallığı'nın yaklaşık üç yüzyıl boyunca varlığını sürdürmesi ve bölgenin en önemli devletlerinden biri olması krallığın anlam ve önemini güçlendirecektir. Peki, Ermeniler, Kilikya bölgesinde (şimdiki Çukurova ve çevresi) ne zamandan beri vardı ve devletlerini nasıl kurdular? Kilikya Ermeni tarihinin incelenmesine yönelik makalemize bu sorunun cevabıyla başlayalım. Kilikya olarak adlandırılan bu bölge coğrafî açıdan ikiye ayrılır: Dağlık Kilikya ve Ovalık Kilikya. M.Ö. 95-55 yıllarından önceki dönemlerde bölgede Ermeni nüfusu az olsa da bu tarihten itibaren hüküm süren Ermeni İmparatoru Büyük Tigran’ın bölgeyi ele geçirmesiyle birlikte Ermeni nüfusu da çoğalmaya başlamıştır.


Kilikya, Ortaçağ boyunca ve özellikle 11. yüzyıldan itibaren Ermeni coğrafyası haline gelmişti. Asıl Ermenistan’daki son Ermeni devleti Bagratuni Hanedanlığı’nın çöküşünden (1045) sonra başlayan göç dalgası ile Ermeniler Kilikya bölgesindeki çoğunluk haline geldi. 10. yüzyılın sonlarında Ermenistan’ı kendisine bağlamak isteyen Bizans İmparatoru doğrudan savaş açmasa bile bu yöndeki politikaları ile Ermeni Bagratuni Krallığı'nı zayıflatmaya çalışıyordu. Ermeniler ve Bizans arasındaki mezhep farkı da Bizans’ın hiçbir zaman görmek istemediği bir gerçekti. Ermenilere mezhep farklılığı üzerinden de baskı yapan Bizans, Ermenileri kendi mezhebine dahil edip böylece onların üzerindeki siyasî etkisini de güçlendirmeye çalışmıştı.

Bizans İmparatorluğu’nda 867-1056 yılları arasında Ermeni asıllı imparatorlar iktidara geçmişti. Bu Ermeni hanedan üyelerinin ilki I.Basileios, Ermenistan’dan (Anadolu’dan) Makedonya’ya göç etmiş bir Ermeni ailenin çocuğuydu. Edirne’de (Adrianoupolis) dünyaya gelen, çeşitli devlet hizmetlerinde bulunan ve cesaretiyle İmparatorun sevgisini kazanan I. Basileios en sonunda iktidarı ele geçirmeyi başarmış, III. Mikhail’i devirip tahta çıkmıştı. Dönemin bazı tarihçileri I. Basileios’un ana dilinin Ermenice olduğunu ve hayatının sonuna kadar Ermenice bir vurgu ve aksanla Rumca konuştuğunu aktarmaktadırlar.

Ermeni aksanıyla Rumca konuşan bu hükümdar döneminde Doğu Roma İmparatorluğu en parlak dönemini yaşamış, sınırları genişlemiş ve kültürel anlamda rönesans yaşamıştır.

I.Basileios’un tahta çıktığı dönem asıl Ermenistan’da Bagratuni ailesinin yükseliş dönemine denk gelmektedir. 885 yılında XV. Abbasi halifesi Mutemid (Ebu Abbas Mutemid billah Ahmed bin Cafer Mütevekkil) Bizans ile Ermenistan’ın yakınlaşmasını engellemek ve Bagratuniler’in sevgisini kazanmak için Aşot Bagratuni’ye taç göndererek onu Ermenistan’ın kralı olarak tanıyan ilk hükümdar olmuştur. Onun ardından I. Basileios da Aşot’a taç göndermiş ve böylece Ermenistan Bagratuni Krallığı uluslararası arenada resmen tanınmıştır. Bagratuni sülalesi Ermeni Arşakuni Krallığı döneminde (66-428) kralları taçlandırma görevini yapan şövalye sülalesi olarak bilinmekteydi. Bazı tarihçiler onların Yahudi kökenli olduklarını ve sonradan Ermenileştiklerini öne sürseler de bunu net bir şekilde ispatlayan tarihî bir veri ya da belge bulunmamaktadır. Tarihçilerin büyük çoğunluğu da onların Yahudi kökenli olduğunu reddetmektedir.

Bizans İmparatoru I. Basileios Ermeni kralı Aşot Bagratuni’ye taç gönderdikten sonra ilginç ve dikkat çekici bir jest yapmıştır. I. Basileios, Ermeni olduğunun altını çizdikten sonra sıradan bir aileden değil Ermeni Arşakuni Hanedanı’nın soyundan olduğunu dile getirmiş ve Ermeni Bagratuni Kralı Aşot’tan kendisini taçlandırmasını istemiştir. Çünkü Arşakuni Krallar döneminde Bagratuniler’in görevi onları taçlandırmaktı. Aşot İmparatorun bu ricasını reddetmemiş ve böylece bir Bizans imparatoru Ermeni kralı tarafından taçlandırılmıştı. Bu adım Ermenistan’ın uluslararası şöhretine sembolik de olsa büyük katkı sağlamıştı.

I.Basileios’tan sonra tahta çıkan Ermeni kökenli Bizans imparatorları Ermeniliğe I. Basileios kadar bağlı olmamıştır. Hatta çoğu zaman Bizans’ın menfaatini savunarak Ermenistan’a baskı yapmışlardır. Bizans’ın Ermenistan’ı kendi topraklarına dahil etme politikası en çok onların döneminde uygulanmıştır. Bunun psikolojik altyapısı belki de onların Ermeni kökenli olmalarında yatmaktadır. Zira köklerinin Ermeni olması Ermenistan’ı da kendi hakimiyetleri altında görmek istemeleri için bir neden olabilir. Ancak bu sadece bir yorumdur. Ortada olan gerçek şu ki bu dönemde Ermenistan'ın iyice yıpratılmış olduğuydu. Hem Bizanslılar hem de Abbasiler asil Ermeni aileleri birbirine düşürmekle meşguldü. Bazı Ermeni beyler yarı bağımsız beylikler kurup Bagratuniler’in hakimiyetini reddetmişlerdi. Bagratuniler çoğu zaman onların isyanlarını bastırmakla uğraştıkları için ülkenin gelişmesine yönelik faaliyetler aksamıştı. Ermeni asilzadelerin bir kısmı iç anlaşmazlıklardan dolayı kendilerine sadık olan halkla beraber Bizans’ın doğu eyaletlerine ve daha yoğun olarak Kilikya’ya yerleşmeye başladılar. Bu dönemde Ermeniler, Bizans ordusunda ve devletin diğer kademelerinde çok yüksek makamlara ve ünvanlara sahip oldular. Bizans İmparatorluğu’nda Ermeniler’in katkısı ve rolü, Osmanlı İmparatorluğunda olduğu gibi çok geniş bir konudur. Ünlü tarihçi F.N. Busell «The Roman Empire from 81 to 1081» isimli kitabında bu dönemi «Ermeni Devri» olarak adlandırır. Fakat bu makalede bundan çok ayrıntılı bahsetmeden asıl konumuz olan Kilikya Ermeni Krallığı'na geçeceğiz.

11. yüzyılın başında Bizans İmparatorluğu’nun doğu eyaletlerinde Ermeniler daha da etkili olmaya başladılar. Asıl Ermenistan’da ise, 1045 yılında son Ermeni Bagratuni Hanedanlığı'nın çökmesiyle birlikte toprakları da Bizans İmparatorluğu’na dahil oldu. Başkenti Ani olan (şimdiki Anı harabeleri) Ermeni Krallığı'nın çöküşünden sonra Ermeniler’in göçü yoğunlaşarak devam etti. Bizans’ın himayesine girdikten sonra, Ermeniler’in bir kısmı Rum- Ortodoks Kilisesi’ne katıldı ve böylece «Hayhurum» kavramı ortaya çıktı. Ermeni ve Rum manasına gelen bu kavram Ermeni Apostolik (Havari) Kilisesi’nden ayrılıp Rum Ortodoksluğu’nu kabul eden Ermeniler için kullanılmaktadır. Bu dönemde Hayhurumlar’ın sayısı artmış ve bazı bölgelerde Hayhurum asilzade Ermeniler beylikler kurmuştur. Daha sonra Kilikya Ermeni Krallığı’nın oluşmasına da katkı sağlayan bu beyliklerden birini de Hayhurum Pilartos Varajnuni kurmuştur. 1068 yılında Bizans İmparatoru IV. Romen Diyojen, Pilartos Varajnuni’yi Fırat Nehri çevresinde bulunan topraklarda Bizans ordusunun komutanı olarak görevlendirmiştir. Fakat 1071 yılında Selçuklu hükümdarı Alparslan'ın IV. Romen Diyojen’i mağlup etmesinden sonra Pilartos Varajnuni Bizans hakimiyetinden çıktı ve egemenliğini Antiock (Antakya), Malatya, Urfa (Edessia) bölgelerinde pekiştirdi. 1071-1086 yıllar arasında varlığını sürdüren ve resmî olarak tanınmayan bu devletin başkentliğini Maraş (Germanike) yapmıştır. 1082-1112 yılları arasında ise biraz daha kuzeyde Ermenice adı Kesun olan bölgede (Şimdiki Harput-Elazığ bölgesi) Ermeni Goğ Vasil (Hırsız Vasil) önderliğinde bir beylik ortaya çıkmıştır. Bu iki beylik-devletler uluslararası arenada etkili olup tanınmasa da Kilikya Ermeni Krallığı’nın oluşumuna büyük katkı sağlamışlardı.

Ermeni Bagratuni Devleti’nin son kralı II. Gagik’in (1042-1045) suikaste uğramasından sonra komutanı Ruben Bey adamlarıyla Kilikya’ya yerleşmiş ve buradaki Ermeniler’in başına geçerek 1080 yılında kendi beyliğini kurmuştur. Bu beylik ilk dönemlerde Bizans’a karşı savaşarak varlığını sürdürmüş ve Bizans hakimiyetini reddetmiştir. Tabii Ermeni Bagratuni Krallığı'nı kendisine bağlarken, Ermeniler’in Bizans topraklarında bağımsız bir beylik kurması, Bizans için çok ağır bir darbe olmuştu. I. Ruben Bey’in büyük oğlu I. Kostandin bazı kaleleri ve bölgeleri Bizans’tan almıştı. 1098 yılında ele geçirdiği Vahka (Feke) kalesini imar edip beyliğin başkenti yaptı. Hem I. Ruben Bey’in hem de I. Kostandin Bey’in iktidarı döneminde bölgede oluşan Haçlı devletleriyle iyi ilişkiler kurulmuş ve bu ilişkiler evlilik bağlarıyla pekiştirilmişti. I. Kostandin’den sonra iktidara geçen büyük oğlu I. Toros Bey 1104 yılında Ovalık Kilikya’yı, Sis (şimdiki Kozan) ve Anavarza kalesini Bizans’tan aldı. Bu dönemde bu coğrafyada ilerleyen Selçuklularla da çatışma kaçınılmazdı. Hırsız Vasil’in verdiği destekle Toros Bey 1107 yılında Selçukluları yenilgiye uğratıp onların ilerlemesini engelledi. 1111 yılında Rumlardan birkaç kale daha ele geçirildi. Bizans İmparatoru I. Aleksios, Toros Bey’in hakimiyetini mecburen tanımış ve özerk bir bölge olarak Kilikya’yı kabul etmiştir. Toros Bey’in iki oğlu da daha kendisi hayattayken vefat ettikleri için ölümünden sonra iktidar küçük kardeşi I. Levon Bey’e geçmiştir. İktidarının ilk dönemlerinde ülkenin kuzey ve doğu sınırlarını korumak için hem Haçlılar’ın hem de Selçuklular’ın saldırılarına karşı başarılı bir mücadele verdikten sonra I.Levon Bey Bizans’a yönelmiş ve 1132 yılında onları yenilgiye uğratıp Ovalık Kilikya’yı tamamen kendi hakimiyeti altına almıştır. Büyük Selçuklu Devleti'nin Musul ve Halep Atabeyi ve Zengi hanedanının kurucusu Ak Sunguroğlu İmadeddin Zengi’nin verdiği destekle I. Levon Bey Antioch (Antakya) Dükü ve Yeruşalim (Kudüs) Haçlı Krallığı'nı yenilgiye uğratarak beyliğin sınırlarını güney doğuda genişletmiş oldu. 1137 yılında Bizans Kilikya’ya tekrar saldırdı ve 35 gün süren direnişten sonra I. Levon ailesiyle beraber esir düşmüştü. Kostandinoupolis’e (İstanbul) getirilen I. Levon Bey ve oğlu Ruben öldürülmüş ancak diğer oğlu II. Toros Bey kaçmayı başarmış ve Kilikya’ya dönüp kardeşleri Stepane ve Mleh’in yardımıyla beyliği tekrar güçlendirmişti. Bizans Kilikya’yı kaybetmek istemese de Toros Bey’in hakimiyetini tanımak zorunda kaldı ve Kilikya Bağımsız Ermeni Beyliği'ni tanıdı. Toros Bey düzenli bir ordu oluşturdu ve ülkeyi her alanda geliştirmeye başladı. Sınırlar genişledi, imar faaliyetlerinin çoğalması ile yeni kiliseler, kaleler ve binalar inşa edildi. II. Toros Bey’den sonra kardeşi Mıleh Bey iktidara geçti. Mıleh Bey’in dış politikası sayesinde Kilikya Ermeni Beyliği güçlendi. Mıleh Bey Halep amirası Nureddin Zengi’nin en sevdiği arkadaşı ve aynı zamanda silah arkadaşıydı. Hıristyan bir devletin önderi olmasına rağmen Mıleh Bey Nureddin Zengi’ye Haçlılara karşı destek vermiş, bu sayede hem kendi devletini Haçlılardan korumuş hem de komşu müslüman devletle çok iyi ilişkiler kurmayı başarmıştı. Bazı Ermeni din adamları onu kötülemiş, müslümanlaştığını iddia edip kınamışlardır. Mıleh Bey'in Kilikya Ermeni Devleti'nin oluşmasındaki rolü çok büyüktür. Bazı iddialara göre kendisi hiç bir zaman müslüman olmamış sadece müslüman komşu devletleriyle çok sıcak ve iyi ilişkiler kurarak Kilikya Ermeni Beyliği'ni yok olmaktan kurtarmıştır. Mıleh Bey 1114 yılında depremden hasar görmüş Sis (şimdiki Kozan) şehrini 1173 yılında yeniden imar etmiş ve beyliğin başkenti yapmıştı. Kendi siyasî çizgisine karşı çıkanlara, özellikle latin yanlısı olan Ermeniler’e zulmettiği için Müslüman düşmanı Latin yanlısı Ermeniler tarafından öldürülmüştür. Mıleh Bey’in faaliyetleri Kilikya’da Ermeni devleti oluşmasının yolunu açmıştır. Mıleh Bey belki de Kilikya'nın Haçlılar ve Latinler tarafından işgal edilmesini engellemiş ve bu bölgede bir Ermeni devleti kurulmasını sağlamıştı. Ölümünden sonra yerine geçen yeğeni III. Ruben Bey Ermeni ordusunun baş komutanı ve kardeşi Levon Paşa’nın önderliğinde Aleksandret’ten(İskenderun) Silifke'ye kadar uzanan bölgede Kilikya Ermeni Beyliği'nin hakimiyetini güçlendirmişti. III.Ruben Bey’den sonra tahta çıkan II.Levon Bey dönemi Kilikya Ermeni Beyliği'nin zirveye ulaştığı dönemdir. 1187 yılında Ravin Ovası Muharebesi'nde Anadolu Selçuklu Devleti topraklarından Kilikya’ya girmiş Türkmen çetelerini yenilgiye uğratan II. Levon Bey Kilikya’ya saldıran Şam ve Halep Sultanını da yenmiş ve egemenliğini kabul ettirmiştir. Mısır Sultanı ve Şam Emiri Selahaddin Eyyubi de Kilikya Ermeni Beyliği için tehdit haline gelmişti. Fakat II.Levon Bey’in siyaseti neticesinde bu tehlike de etkisiz hale getirildi. II. Levon Bey siyasî adımlarını akıllıca atarak Kilikya Ermeni Krallığı'nın ilan edilmesini sağladı. Böylece 6 Ocak 1198 tarihinde Tarsus’taki (Tarson) Ana katedralde II. Levon Bey Kral I. Levon olarak taçlandırıldı.

Kevork Galloşyan

http://adilhafiza.org/?p=1268


Last edited by vahe2009 on Sun 25 Oct 2015 - 10:59; edited 1 time in total
Back to top
vahe2009
Modérateur Général
Modérateur Général

Offline

Joined: 07 Nov 2009
Posts: 26,277
Point(s): 74,825
Moyenne de points: 2.85

PostPosted: Mon 8 Jun 2015 - 14:18
PostPost subject: Klikya Ermeni Tarihi ( 1080-1375)
Reply with quote






Back to top
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Sun 25 Oct 2015 - 04:46
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

Fransa hükümeti, 1921 yılında, Ankara antlaşması ile Kilikya’yı Türklere [Osmanlı Imparatorluğu’na] verdi.
«Ֆրանսիական կառավարությունը 1921-ի հոկտեմբերի 20-ի Անկարայի պայմանագրով Կիլիկիան տվեց թուրքերին»

http://www.irates.am/

16.10.2015

Օսմանյան կայսրության տարածքում հայերի հանդեպ գործված ցեղասպանության պատմության վերաբերյալ «Իրատես»-ի հարցերին պատասխանում է տարածաշրջանային հարցերով փորձագետ-վերլուծաբանՍԱՐԳԻՍ ՀԱՑՊԱՆՅԱՆԸ:
-Ի՞նչ եղավ «Թեշքիլաթը մահսուսան» Մուդրոսի հաշտությունից հետո:
-1918 թ. հոկտեմբերի 31-ին՝ Մուդրոսի զինադադարի կնքումից մեկ օր անց, Թալեաթը իր տուն էր հրավիրել իթթիհադական հայտնի դեմքերից Սև (Կարա) Քեմալին և (Կարա) Վասըֆին և ասել. «Ձեզ կանչելու հիմնական պատճառը Մուստաֆա Քեմալն է: Պայմանները շատ ծանր են: Այս խիստ պայմանների դեմ պետք է ինչ-որ քայլեր ձեռնարկել, բայց ո՞վ է անելու: Պետք է մի ամուր ձեռք: Օրինակ՝ Մուստաֆա Քեմալ փաշան... Նա մաքուր անցյալ ունի: Ժողովուրդն էլ է սիրում նրան: Կարծում եմ, որ Մուստաֆա Քեմալ փաշան մի կարևոր գործ է ձեռնարկելու: Նրան պետք է օգնել»: Այս հանդիպումից որոշ ժամանակ անց հիմնվում է ազգայնական շարժման մեջ կարևոր դերակատարում ունեցած «Կարակոլ» գաղտնի կազմակերպությունը: Այս ընթացքում փոխվում է «Թեշքիլաթը Մահսուսայի» (Հատուկ կազմակերպության) անունը՝ վերածվելով «Ընդհանուր իսլամական աշխարհի հեղափոխական կոմիտե»-ի։ Վերակազմավորման հիմնական նպատակը հայոց ցեղասպանության պատճառով հետաքննության և հետախուզման մեջ գտնվող «Հատուկ կազմակերպության» անդամների պաշտպանությունն էր: Ազգայնական շարժման ձևավորման ժամանակ թուրքերը, ի դեմս իթթիհադականների, մեղադրվում էին քրիստոնյա բնակչության նկատմամբ ցուցաբերած բռնությունների և հատկապես հայերի կոտորածների համար, քեմալականները սկզբնական փուլում ձգտում են դաշնակից պետություններին համոզել, թե իբր իրենք կապ չունեն «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության հետ: Բացի այդ՝ «իթթիհադական» բառը շատերի մոտ գրեթե վերածվել էր հայրենիքի դավաճանի հոմանիշի: Ազգայնական շարժումը նախաձեռնողների մեջ մեծ թիվ էին կազմում Հայոց ցեղասպանության հիմնական պատասխանատուները, իսկ այդ շարժման կորիզը «Հատուկ կազմակերպության» անդամներն էին: Մուստաֆա Քեմալը այդ ժամանակներում տված մի հարցազրույցում բառացիորեն ասել է. «Ես «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության ներկայացուցիչը չեմ... Սակայն Ձեր թույլտվությամբ պետք է ասեմ, որ «Իթթիհադ վե թերաքքին» հայրենասեր կազմակերպություն էր»: Այսպես ծնվեց «Ազգային ուխտը» (Միսաքը Միլլի), որ օսմանյան խորհրդարանը 1920 թ. հունվարի 28-ին ընդունեց քեմալականների ճնշմամբ։
-Ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում «Ազգային ուխտը»:
-Ձևականորեն «Ազգային ուխտ» անվանվում էր «անկախության պայքարի ծրագիր», իրականում արտացոլում էր քեմալական շարժման ազգային քաղաքականության հիմնական սկզբունքները։ Ազգային ուխտի սկզբունքները մշակվել էին քեմալականների` 1919-ի սեպտեմբերին Սեբաստիայում (Սվազ) կայացած կոնգրեսում։ Ազգային ծրագրի հիմքում ընկած էր «ազգային սահմանի» սկզբունքը, որը պահանջում էր Թուրքիայի տարածք ճանաչել այն բոլոր հողերը, որոնք Օսմանյան կայսրության կազմում էին Մուդրոսի զինադադարի (1918) կնքման պահին՝ առանց արաբական երկրների (մոտավորապես այժմյան Թուրքիայի Հանրապետության տարածքը)։
-Ինչպե՞ս էր լուծում ազգային հարցը «Ազգային ուխտը»:
-«Ազգային ուխտ»-ը ոտնահարում էր թուրքական լծի տակ գտնվող ժողովուրդների՝ հույների, ասորիների, քրդերի, և այլոց կենսական շահերը, սակայն ամենամեծ հարվածը հասցնում էր հայ ժողովրդին՝ բացառելով միացյալ և անկախ Հայաստանի ստեղծումը Փոքր Ասիայի արևելքում՝ հայ ժողովրդի բնօրրանում։ «Ազգային ուխտ»-ի 2-րդ կետը վերաբերում էր Կարսի, Արդահանի և Բաթումի շրջաններին, ուղղված էր այդ տարածքների նկատմամբ հայերի և վրացիների անվիճելի իրավունքների դեմ։ «Ազգային ուխտը» 5-րդ կետով ազգային փոքրամասնությունների ճանաչումն ու իրավունքների ապահովումն անմիջական կախման մեջ էր դնում հարևան երկրների իսլամադավան բնակչության իրավունքների ճանաչումից։ Քեմալականները շարունակում էին ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ նախորդների քաղաքականությունը։
-Ո՞րն էր նրանց բուն նպատակը:
-Քեմալական շարժումը հետապնդում էր երկու նպատակ՝ պահպանել թուրքական լայնածավալ պետությունը, պայքարել թուրքական ծավալապաշտությանը խոչընդոտող հայերի, հույների, արաբների անկախ պետությունների ստեղծման դեմ։ Այդ պայքարում քեմալական շարժումը չխորշեց նաև ցեղասպանությունից՝ Արևելյան Հայաստանում և Կիլիկիայում կոտորելով հայերին, Պոնտոսում և Փոքր Ասիայի արևմուտքում՝ հույներին և հայերին։ 1919-ի հուլիսի 23-ից մինչև օգոստոսի 6-ը Կարինում (Էրզրում) տեղի է ունենում «Արևելյան վիլայեթների իրավունքների պաշտպանության» կոնգրեսը, որն ընտրում է ներկայացուցչական կոմիտե՝ Մուստաֆա Քեմալի գլխավորությամբ, դա ստեղծվելիք նոր Թուրքիայի առաջին ժամանակավոր կառավարությունն Էր։ 1919-ի սեպտեմբերի 4-11-ին Սեբաստիայում (Սվազ) տեղի է ունենում «Անատոլիայի և Ռումելիայի իրավունքների պաշտպանության ընկերությունների» համաթուրքական կոնգրեսը, որին մասնակցում են 33 պատգամավոր Անատոլիայի (Փոքր Ասիա) և Ռումելիայի (Եվրոպայում թուրքական տիրապետության տակ գտնվող տարածքներ) վիլայեթներից։ Կոնգրեսը չի ճանաչում Մուդրոսի զինադադարով որոշված սահմանները և պայքարի կոչ է անում՝ պահպանելու Օսմանյան կայսրության ամբողջականությունը։ Կարինի և Սեբաստիայի կոնգրեսները մերժում են հայկական, հունական և արաբական պետությունների ստեղծման գաղափարը։ Իրենց զավթողական ծրագրերը քողարկելու նպատակով Արևմտյան Հայաստանի նկատմամբ հայ ժողովրդի արդարացի պահանջը քեմալականները որակում են նվաճողական ձգտում։ Մուստաֆա Քեմալը նշում էր, որ «ազգը ոչ մի թիզ հող չի զիջի Հայաստանին»։ 1919 թվականի վերջին քեմալական շարժման կենտրոնը Անկարան դարձավ։ Շարժման կորիզը Փոքր Ասիայի կենտրոնում գործող գյուղացիական զինված ջոկատներն էին («ազգային ուժեր»)։ Քեմալականները պայքարում էին երկու ճակատով, արևմուտքում՝ Հունաստանի, արևելքում՝ Հայաստանի Հանրապետության դեմ։ Օգտվելով Թուրքիայի հարցում Անտանտի տերությունների հակասություններից՝ քեմալականները զենք են գնում Ֆրանսիայից և Իտալիայից։

-«Ոչ մի թիզ հող չի զիջի Հայաստանին» կարգախոսը ո՞ւմ էր ուղղված:
-1920-ի ապրիլի 23-ին Անկարայում ստեղծվում է մեջլիս՝ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը (ԹԱՄԺ) և կազմում է կառավարություն Քեմալի գլխավորությամբ, որը չի ճանաչում 1920-ի օգոստոսի 10-ին Անտանտի և Օսմանյան կայսրության սուլթանական կառավարության միջև կնքված Սևրի պայմանագիրը։
1920-ականներին, քեմալական իշխանությունների երկիրը թրքացնելով՝ ազգային-էթնիկ միատարր պետության վերածելու քաղաքականությունը գրեթե copy-paste էր իթթիհադականների՝ քրդերին օգտագործելով Արևմտյան Հայաստանն իր հազարամյա բնիկ տարրից մաքրելու՝ «չկա հայ, չկա հայկական հարց» սկզբունքի: Այս տրամաբանությամբ վարվող քաղաքականության շարունակությունը պատճառ դարձավ հայերից բռնազավթված բուն երկրի տարբեր հատվածներում ապրող ալավիների, ղզլբաշների, զազաների և քրդերի ապստամբությունների: 1920-ի նոյեմբերի 25-ին Սեբաստիայի, Դերսիմի և Երզնկայի բնակիչ բազմաթիվ զազա աշիրեթներ Անկարայի կառավարությանը նոտա են հղում, պահանջելով Սևրի դաշնագրի իրագործումն ու բանտերից իրենց ազգակիցներին անհապաղ ազատ արձակելը։ Պահանջում էին նաև թուրք պաշտոնյաներին հետ կանչել իրենց բնակության վայրից, որտեղ իրենք ազգաբնակչության մեծամասնությունն էին կազմում, և Քոչգիրիի շրջանից ընդմիշտ հանել թուրքական զորքերը: Ստեղծված խիստ անհանգիստ դրությունից մտահոգված՝ Անկարայի կառավարությունը ստիպված իր ենթակայության տակ գտնվող զորքերի մի մասը հունական ռազմաճակատից հանելով ուղղեց նրանց դեմ: Թուրք բանակայիններին հաջողվեց տարաձայնություններ առաջացնել խռովարարների մեջ և մասնատել նրանց ուժերը, որից հետո 1921-ի մարտի 6-ին սկսված զազայական ապստամբությունը հունիսի 17-ին ճնշվեց: Քոչգիրիի ապստամբությունը արյան մեջ խեղդած, «Մորուքով» մականվամբ հայտնի Նուրեդդին փաշայի` քրդերին ևս հայերի ճակատագրին արժանացնելու առթիվ արտաբերած «Ծո’երին վերջը բերինք, հերթը՝ Լո’երինն է» խոսքն այդ ժամանակից թևավոր դարձավ։ Ծո’երը հայերն էին, Լո’երը` քրդերը։
-Իսկ մեծ տերությունները Մուստաֆա Քեմալին գործելու ազատությո՞ւն էին տվել:
-Հիշո՞ւմ եք, որ 1921-ին Ֆրանսիան անջատ հաշտություն կնքեց Անկարայի կառավարության հետ, որով հրաժարվում էր քեմալականների դեմ պայքարից, իր զորքերը վերջնականապես հանում Կիլիկիայից՝ թուրքական զորքերին հայկական նոր կոտորածների հնարավորություն տալով։ Ֆրանսիական Գերագույն կոմիսարիատի տվյալներով` 1919-ին Կիլիկիայում ապրում էր 120 հազար հայ (Փարիզում Հայ ազգային պատվիրակության տվյալներով` 130 հազար հայ), իսկ 1920-ին ամբողջ Կիլիկիայում (ներառյալ Մարաշը) ապրում էր արդեն 160 հազար հայ: Քանի որ հայկական ռազմական ուժերը բավարար չէին Կիլիկիայում ռազմական ու վարչական հսկողություն սահմանելու համար, Ֆրանսիան համաձայնեց այնտեղ տեղակայել անգլիական զորքը: 1919-ի փետրվարի կեսին զինվորական իշխանությունը Կիլիկիայում կենտրոնացվեց անգլիական հրամանատարության ձեռքում: Նոյեմբերին անգլիական զորքերը փոխարինվեցին ֆրանսիական զորամասերով: Բայց ֆրանսիական վարչությունը ոչ մի միջոց չէր ձեռնարկում հայերի անվտանգությունը ապահովելու համար: Տեղերում իշխանության գլուխ մնացել էին թուրք պետական պաշտոնյաները, մահմեդականները զինաթափված չէին: Օգտվելով ֆրանսիական վարչության անորոշությունից` քեմալական զորքերը և տեղացի չեթե խուժանը սկսեցին հաշվեհարդար տեսնել հայ բնակչության հետ: 1920-ի հունվարին 20-օրյա մարտերի ընթացքում զոհվեցին 11 հազար մարաշցիներ, մնացած 8 հազարը ստիպված էր տեղափոխվել Սիրիա: Այնուհետև թուրքերը պաշարեցին Հաճնը, որտեղ (1914-ի դրությամբ) 30-35 հազար հայ բնակչությունից փրկվեց միայն 6 հազարը: 8-ամսյա հերոսական դիմադրությունից հետո Հաճնի հայերը 1920-ի հոկտեմբերին պարտվեցին, միայն քաղաքի 300 պաշտպանների հաջողվեց ճեղքել պաշարման օղակը և հեռանալ: 1920-ի ապրիլի 1-ին քեմալական զորքերը պաշարեցին Այնթապը: 15-օրյա հերոսական պաշտպանության շնորհիվ 18 հազար այնթապցի հայեր խուսափեցին կոտորածից, բայց երբ ֆրանսիական զորքերը թողեցին Կիլիկիան, Այնթապի հայերը 1921-ից սկսեցին տեղափոխվել Սիրիա: 1920-ին քեմալականները բնաջնջեցին Զեյթունի կենդանի մնացած հայ բնակչությանը: Այսպիսով քեմալականները, ըստ էության, ավարտեցին Կիլիկիայի հայերի բնաջնջումը: Ֆրանսիական կառավարությունը ոչ միայն չէր կատարել իր դաշնակցային պարտականությունները, այլև 1921-ի հոկտեմբերի 20-ի Անկարայի պայմանագրով Կիլիկիան տվեց թուրքերին: Ակնհայտ է, որ թուրքական իշխանություններն ու ֆրանսիական զինվորականությունը 1920-21-ին Կիլիկիայի 25 հազար հայ զոհերի և ողջ մնացածների հայրենազուրկ դառնալու պատասխանատվությունն են կրում մեր ու պատմության առաջ: 1923-ի սկզբին 6 հազար ուրֆահայեր (մինչև 1915-ը ՈՒրֆայի հայ բնակչությունը 30 հազար էր) ստիպված էին հեռանալ և բնակություն հաստատել Հալեպում: 1922-ին վերջնական պարտություն կրելով՝ հունական ուժերը ևս ստիպված թողնում են Փոքր Ասիան. թուրքական զորքերը ներխուժում են Զմյուռնիա (Իզմիր) և տեղում կոտորում հայ և հույն խաղաղ բնակչությանը։ 1922-ի հոկտեմբերի 11-ին Մարմարա ծովի ափին գտնվող Մուդանյա քաղաքում ստորագրվում է զինադադար քեմալականների և Անտանտի երկրների միջև։ Հոկտեմբերի 13-ին զինադադարին է միանում Հունաստանը։ Պատերազմն ավարտվում է Լոզանի կոնֆերանսով (1922-23), որը ճանաչում է թուրքական անկախ պետությունը։
(շարունակելի)

Հրապարակման պատրաստեց
Անահիտ ԱԴԱՄՅԱՆԸ
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Back to top
azad
V.I.P.
V.I.P.

Offline

Joined: 06 Sep 2006
Posts: 877
Point(s): 2,553
Moyenne de points: 2.91

PostPosted: Thu 19 Oct 2017 - 02:11
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

test
_________________

Karanlık aydınlıktan, yalan gerçekten kaçar, Güneş yanlız olsada etrafa ışık saçar,üzülme doğruların kaderidir yanlızlık, kargalar sürüyle, kartallar yanlız uçar.


Back to top
azad
V.I.P.
V.I.P.

Offline

Joined: 06 Sep 2006
Posts: 877
Point(s): 2,553
Moyenne de points: 2.91

PostPosted: Thu 19 Oct 2017 - 02:21
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

KİLİKYA ERMENİ KRALLIĞI ve SÜRYANİLERLE İLİŞKİLERİ III. BÖLÜM



Ekim 1, 2013
ARSEN YARMAN
http://www.paros.com.tr/?p=1724#prettyPhoto

Levonapert – Yılankale - Levon’un Kalesi.

Aslında 12. ve 13. yüzyıl Ermeni elyazmacılığı geleneğinin en parlak dönemidir. Bu dönemde Selçuklu ve Moğol is¬tilaları nedeniyle Kuzey Ermenistan’ın derebeyliklere bö¬lünmüş olmasının bir sonucu olarak Siunik, Artsakh, Vaspurakan, Kilikya gibi bölgesel istinsah ve minyatür okulları ortaya çıkmış ve bunların her biri kendi özgün üslubunu geliştirmiştir. Kilikya 13. yüzyılda çok zengin bir elyazması merkezi olarak bilinmektedir. Krner, Akner ve Bardzrberd dönemin en ünlü elyazmalarının üre¬tildiği merkezlerdir. Bu konuda tamamlanmış bir çalışma olduğu söylenememekle beraber, günümüzde mevcut olan 31.000 Er¬meni elyazmasının 25.000’inin kataloglandığı belirtilmektedir. Bunlardan 530 elyazmasının Kilikya’da üretildiği kesin olarak bilinmektedir. Ancak hem üretildikleri dönem hem de Kilikya ci¬varındaki istinsah merkezleri hesaba katıldığında, Kilikya kökenli elyazmalarının sayısının 1.500’ü bulacağı ileri sürülmektedir.
Kilikya’da üretilmiş en eski elyazması 1098 yılında Parlahu manastırında üretilmiş Ganonagirk’tir. Önemli bir elyazması merkezi olan Drazark’ta üretilen ilk elyazması ise 1113 yılına ait¬tir (Drazark 1331 yılına kadar varlığını sürdürmüştür). Hromgla ve Skevra’da kopyalanan ilk eserler ise 1166 ve 1154 yıllarına aittir. Bölgenin diğer elyazması merkezleri arasında Sis, Mlich, Mash¬kevor, Poghoskan ve Tarsus’u da saymak gerekir. Yine de bu merkezler arasında en ünlüsünün Hromgla olduğunu belirtmek gerekir. Hromgla’nın önemli bir elyazması üretim merkezi olma¬sında katolikos Kostandin I’in (1221-1267) önemli bir rolü vardır. Onun katolikos seçilmesiyle birlikte Hromgla öne çıkmıştır. Kos¬tandin I’in Katolikosluğu döneminde üretilmiş 35 elyazmasından en az 15 tanesi Hromgla’da istinsah edilmiştir.
Kilikya Ermeni Krallığı döneminde Ermeni elyazmacılığı bü¬yük bir aşama kaydetmiştir. Bu elyazmacılığı geleneği ve kendi¬ne özgü üslup, aradan yüzyıllar geçmiş olmasına rağmen farklı şehirlerde üretilen eserlerde etkisini göstermiştir. Sözgelimi 17. ve 18. yüzyıllarda elyazmacılığı bakımından önemli sıçramalar yapan İstanbul, Kırım ve İran’da üretilen eserlerde, 13. yüzyılda Kilikya’da zirveye ulaşan Ermeni tezhip sanatının örneklerinin kopyalandığı belirgin biçimde görülmektedir.
Bölge hem elyazmalarının kopyalanmasında ve resimlenme¬sinde hem de bunların ciltlenmesinde parlak bir dönem yaşamış ve kendine özgü bir üslup yaratmayı başarmıştır. 12. ve 13. yüzyıl¬da yazılmış tezhipli elyazmaları bu bakımdan bir zirvedir. İnsan, hayvan, çiçek resimleri ve geometrik şekillerle süslenen bu elyaz¬maları göz alıcı renkleri ve altın süslemeleriyle hayranlık uyandır-maktadır. Dönemin en önemli ressamı 13. yüzyılın ortalarında yaşamış olan ve sanatıyla Asya ve Avrupa motiflerini birleştirdiği kabul edilen Toros Roslin’dir. Elyazması muhafazalarında ve gü¬müş İncil kaplamalarında ise Kilikya gümüş işçiliğinin çok parlak örnekleri yaratılmıştır.
Bu dönemde Süryaniler de Kilikya’da pek çok mimari eser meydana getirirler. 1244 yılında Süryani hekim Hesu (İşo), baş¬kent Sis’te Aziz Barsuma1 Kilisesi’ni inşa eder. 1245 yılında Patrik II. İgnadios (1222-1252), Ermeni katolikoslarının ikametgâhı olan Rumkale’de bir başka kiliseyi hayata geçirir. 1246 yılında, Kozan şehrinde, Tanrı Anası Azize Meryem’e (Surp Asdvadzadzin) adan-mış bir kilise daha inşa eder. Yine 1246 yılında Patrik, Mamesdiya2 kentine yakın yerde, Ceyhan nehri üzerine bir de köprü kondurur.
1283 yılında, Rumkale’nin Süryani rahiplerinden biri, Yakup, III. İgnadios’tan isim alarak (1283-1293) Yakubi kilisenin patriklik tahtına yükselir. Ancak 1292 yılında, Yakubi kilisenin Batı çev¬resi Episkoposları, Mardin çevresi Episkoposlarının seçtiği Pat¬rik V. İgnadios Bar Vahib’e (1292-1333) muhalefet ederek Kral II. Hetum’un (1289-1296, 1299-1301) muvafakatiyle, Kavigat Manas¬tırı3 vartabedlerinden biri olan II. Mikael Barsuma’yı (1292-1312) Kilikya’ya Patrik seçerler.
Bu durumda, 1292 yılından itibaren Yakubi kilisesi; Kozan, Malatya ve Mardin merkezli üç ayrı patrikliğe ayrılmış olur. Kozan patriklik tahtına, Mikael Barsuma’nın dışında birbiri peşi sıra III. Mikael (1313-1349) ve Parseğ (1349-1387) adlı iki patrik daha oturmuştur. Kozan patrikliği, 14. yüzyılın ilk yarı¬sında Yakubi kilisesinin hayatında özellikle önemli rol oynamış, yetkisi sadece “batı” ülkelerinde tanınmakla kalmamış, ayrıca ta Azerbaycan’ın Meraga ve Tebriz kentlerine kadar kabul görmüştür. Kilikya’nın Yakubi patrikleri, resmen Kozan’da ikamet etseler de genel¬likle Mamesdiya yakınında bulunan Kavigat manas¬tırında oturuyorlardı. Kozan patrikliği, Kilikya Ermeni krallığının düşmesinden sonra, Ermeni kralların hi¬mayesinden mahrum kalarak varlığını sürdüremez hale gelmiştir.



Bütün bu ilişkiler, Yakubi kilisesinin, iki yüzyıldan uzun bir süre boyunca, Kilikya Ermeni krallığıyla daimi bir ilişki içinde bulunduğunu; 13. ve 14. yüz¬yıllarda da doğrudan onun himayesi altına girdiğini göstermektedir. Bunun inkâr edilemez bir kanıtı da, özellikle, Ermeni kral ve katolikosların, bir dizi patrik seçiminde oynadıkları etkin roldür4. Kilikya’daki Sür¬yani nüfusun hatırı sayılır bir büyüklüğe ulaşması da bu temaslara katkıda bulunmuş olmalıdır. 13. yüz¬yılın Urfalı İsimsiz tarihçisinin verdiği bilgi de bunu desteklemektedir: “[1130’lu yıllarda] Adana, Hıristi¬yanlarıyla zengin bir şehirdi ve tekmil nüfusunu Ya¬kubiler oluşturmaktaydı.”5
13. yüzyılın ilk yarısında, Ermeni yazar Vartan Aykegtsu’nun verdiği bilgi oldukça dikkat çekicidir: “Ermeni hükümdarlığının çatısı altında Süryani ve Rum prensler; Süryani, Rum ve Gürcü manastırlar var ve bunlar, Ermeni nüfus içinde mal ve itibara sahipler. Ve her millet, kendi kilisesinin nizam ve hududu içinde Allah’ı yücelterek huzur ve muhab¬betle yaşıyor”6. Kilikya’daki bu nüfus çeşitliliğinin ve bu arada Süryani nüfusun yoğunluğunun bir başka sebebi de muhtemelen Moğol istilalarından kaçan¬ların Kilikya’ya gelmesi olmuştur. Kantsaglı Giragos da, “Tarih” eserinde bundan bahsetmiştir: “Memle¬ket7, her bir yandan, kuzey-doğudan gelip cümle âlemi mahveden8 Tatar yıkımından kaçan, zanaatlı-zanaatsız bir insan kalabalığıyla doldu.”
Görünüşe bakılırsa, Yakubilerin faaliyetlerinin, özellikle inşaat işlerinin 1240’lı yılların Kilikya’sında yoğunlaşması bu gelişmeyle de ilgilidir. Kilikya’da ikamet eden Süryanilerin kendi kilise teşkilatları ve ruhani merkezleri vardı. Kilikya’da faaliyet gösteren Süryani Kavigat ve Baksemad manastırlarının rahip¬leri, Yakubi kilisenin en büyük memurunun seçimin¬de önemli rol oynamışlardır. Bar Hebreos’a göre ise 13. yüzyıl ortalarında, Rumkale’de de birçok Sürya¬ni din adamı bulunmaktadır: Rahip İşo ve evlatları,
papaz Yakup, taraftarlarıyla birlikte hekim-rahip Şmo (Şımavon, Simeon), İşo-Şankit vd. 12. ve 13. yüzyıllarda, Kilikya Ermeni hü-kümdarlığının hudutları içinde, manastır tesisleri dışında, beş Ya¬kubi piskoposluğu da kesintilerle varlık göstermiştir. Bunları şöyle sıralayabiliriz:
Adana’da 1136
Anazarba’da (Anavarza) 1166-1199
Ceyhan’da 1139-1199
Kozan’da 1264
Tarsus’ta 1166-1199 ve 1264 tarihlerinde.9
Belki bunlara, Ermeni hükümdarlığının etki sahasındaki civar ilçeler Maraş, Raban ve Keysun’daki (Çakırhüyük) Yakubi Episko¬poslukları da ilave etmek gerekir. Aslına bakılırsa Kozan ili, 1240’lı yıllardan itibaren Yakubi patriklerin daimi ikametgâhlarından bi¬rine dönüşmüştür.
Kilikya nüfusunun arz ettiği çeşitlilik ve Ermeni-Rum ortodoks birlik diyalogları, Ermeni kilisesinin ruhani önderlerinde, farklı topluluk ve kiliselerin bir arada ve huzurlu bir şekilde yaşama¬larının mantıklı ve zorunlu olduğu düşüncesini güçlendirmiş ol¬malıdır. Bu fikrin en belirgin temsilcisi olarak Nerses Şnorhali’yi10 görüyoruz. Filolog L. Zekiyan, Şnorhali’nin bu meseleye bakışını şöyle ifade etmektedir: “Birlik için elzem olan yegâne şart, kar¬deşseverlikle hemhal olmuş iman doğruluğudur. Kilise ayini ka¬ideleri, ananeler ve hatta dinî usullerin -bu usuller imandaki nü¬veye halel getirmedikçe- farklılıkları, ikinci derecede önemlidir. Dolayısıyla, her iki taraftan da, iman birliğinin ihtiyacı olmayan bir şey talep edilmemelidir. Tersine, her bir cemaatin ya da mün¬hasır Kilisenin mukaddes emanetleri ve onların iç yaşantılarının bir ifadesi olarak, yekdiğerinin ananelerine azami saygıda kusur etmemek gerekir.”11
Aslına bakılırsa bu görüşü Şnorhali’nin çok yönlü kişiliğinin bir sonucu olarak da değerlendirilebilir. O yalnızca bir din adamı
değil, aynı zamanda bir şair ve bir bakıma devlet adamıdır da. Kilikya gibi çok farklı milletlerin ve dinlerin kesiştiği bir yerde bir arada yaşaya¬bilmeyi mümkün kılacak politik ve dini tutum son derece realist bir yaklaşım olarak kabul edilmelidir. Zira bu tür farklılıkların yoğun ol¬duğu bir toplumsal yapıda dinin ayrıştırıcı bir rol oynaması çok daha kolaydır. Oysa Şnorhali zor olanı deneyerek dinin, bu zengin top¬lumsal yapıyı koruyabilecek bir rol oynamasını öngörmektedir. Ancak Şnorhali bunu sadece politik kay¬gılarla, istikrar endişesiyle öneriyor değildir. Onun teolojik görüşleri de dinin bütünleştirici niteliği üzerine dayanmaktadır. Bu görüşleri nede¬niyle onun zamanının çok ötesinde bir din adamı olduğunu söylemek yanlış olmaz.

1 “Çıplak” lakaplı, Kıptilerin çileci azizi (ç. n.).
2 Misis (Mopsuestia) antik kenti; 12. yüzyılın sonunda Kilikya Ermeni Krallığı’na bağlanmıştır (ç. n.)..
3 Kavigati Vank; Kozan’da bir manastır.
4 Ermeni-Süryani ilişkilerinin 13. yüzyıldaki durumunu dikkate alan E. Der-Minasyants, şunları kaydeder: “Öyle görülüyor ki Ermeniler, bu dönemde Süryani kilisesini kendilerine tabi kılmayı, onları bir çeşit aşağı sınıf konumuna indirgemeyi denemişler. Süryani kilisesi¬nin iç işlerine karışmışlar: ve Süryani Yakubiler, Ermeni “Rupenyan” krallarının hâkimiyeti altında önemli bir parçayı temsil ettiğinden, böyle davranmaya muktedirdiler”; bkz. E. Der- Minasyants, (Ermenice) Ermeni kilisesinin…ilişkileri.., s. 283. H. Topçuyan, bu konuda daha kesin bir ifade kullanır: “Zaten 13. yüzyılın başında Ermeniler, Süryaniler üzerinde o kadar büyük bir dini tesire sahip oldular ki onları kilise bakımından da birleştirmeyi düşünmeye ko¬yuldular.”; bkz. H. Topçuyan, “Ermeni ve Süryani kiliselerinin ilişkileri (bibliyografya)”, haftalık Luys dergisi, İstanbul, 1905, s. 1054.
5 ANONYMI AUCTORIS chronicon ad annum Christi 1234 pertinens [ANONİM YAZARIN, Mesih’in yılı 1234’e kadar gelen tarih yazımı (ç. n.)]: II, yay. J.-B. Chabot, “Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium [Doğu Hıristiyanlarına Dair Yazılar Derlemesi (ç. n.)]”, Cilt 82, Syr. 37, Louvain, 1916, s. 109. ANONİM URFALI, Tarih Yazımı: aslından tercüme, önsöz ve notlar, L. H. Der-Bedrosyan,
[Odar ağpüyrnerı Hayasdani yev Hayeri masin 12. Asoragan ağ¬püyrner P: Ermenistan ve Ermenilere Dair Yabancı Kaynaklar 12. Süryani Kaynakları B (ç. n.)] ”Erivan, 1982, s. 81. Bu bilgi abartılı addedilse de Süryaniler, bir metropolitlik kurabilmeleri için şehirde hatırı sayılır bir nüfusa sahip olsalar gerekirdi “Söz konusu tarih eseri, oranın metropoliti, o zamanlar Urfalı İşo Bar-Ariga, Yohannes’ti, diye yazar.”
6 H. S. Anasyan, [Vartan Aykegtsi’nin yeni ortaya çıkmış eserlerinin ışığında] (“Pazmaveb”in 1968 yıl, 7-12 sayısında müstesna bir baskısı yapılmıştır), Venedik, 1969, s. 47.
7 Kilikya’yı kastediyor.
8 Giragos Kantsagetsi, [Badmutyun Hayots: Ermenilerin Tarihi], s. 190.
9 Anazarba, Ceyhan, Kozan ve Tarsus Yakubi piskoposlukları için bkz. P. Kawerau, Die Jakobi¬tische Kirche, S. 109-114.
10 Erm. (1100-1173): ”inayetle dolu”, ”iyiliksever”. Ortodoks ve Katolik âlemince aziz addedilen; birçok ilahi, dua ve şiirin yazarı Ermeni katolikosu (1166-1173).
11 L. Zekiyan, [Erm. Hamamiutenagan dramakhosutyun mı: Birliğe Dair Bir Diyalog (ç. n.)]…, s. 33-34.
_________________

Karanlık aydınlıktan, yalan gerçekten kaçar, Güneş yanlız olsada etrafa ışık saçar,üzülme doğruların kaderidir yanlızlık, kargalar sürüyle, kartallar yanlız uçar.


Back to top
vahe2009
Modérateur Général
Modérateur Général

Offline

Joined: 07 Nov 2009
Posts: 26,277
Point(s): 74,825
Moyenne de points: 2.85

PostPosted: Thu 19 Oct 2017 - 07:47
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

https://www.google.com.tr/search?q=arm%C3%A9nien+de+Cilicie+pdf&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&dcr=0&ei=_0noWfOuKMizUdj5hcgP

Back to top
azad
V.I.P.
V.I.P.

Offline

Joined: 06 Sep 2006
Posts: 877
Point(s): 2,553
Moyenne de points: 2.91

PostPosted: Mon 28 May 2018 - 23:11
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

Կիլիկիայի հայկական պետություն
 
Կիլիկիայի հայկական պետության զինանշանը և դրոշը 

 
Կիլիկիայի հայկական պետությունն ընդգրկել է ավելի քան 40 հզ. կմ2 տարածք:  

 
Անազարբա ամրոցը 

 
Սսի բերդ-ամրոցը 

 
 
Կոռիկոսի բերդի ավերակները 

 
Բագրասի բերդը 

 
Հեթում թագավորի ծնրադիր պատկերը Սկևռայի մասնատուփի վրա, 1293 թ.: 

 
Հռոմկլա բերդի ավերակները 

 
Լևոն Ե թագավորի զինանշանը 

 
Լևոն Զ թագավորի մահարձանը 

 
Ղուկաս ավետարանիչը և Ղուկասի Ավետարանի տիտղոսաթերթը, Ավետարան, 1166 թ., Հռոմկլա 
 (Մատենադարան,  ձեռագիր դ 7347, էջ 164բ, 165ա) 

 
Հեթում Բ թագավորի Ճաշոցը, 1286 թ., Հռոմկլա  (Մատենադարան,  
ձեռագիր դ 979, էջ 295) 

 
«Դժոխքի ավերումը». Ավետարան, 1287 թ., ծաղկող` Հովհաննես Արքաեղբայր (Մատենադարան, ձեռագիր դ 197) 

 
 
Կիլիկիայի հայկական պետութունը միջնադարյան ավատատիրական պետություն էր 1080–1375 թթ-ին` Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում՝ Միջերկրական ծովափի հյուսիսարևելյան անկյունում: Անվանվել է նաև Կիլիկիա, Կիլիկյան Հայաստան, Հայոց Կիլիկիա, Սիսուան, Հայաստան Փոքր, Հայոց աշխարհ:  
Ապրել է զարգացման 2 փուլ՝ Մեծ իշխանապետություն (1080–1198 թթ.) և թագավորություն (1198–1375 թթ.):  

 
Կիլիկիայի բնաշխարհը բաժանվում է Դաշտային Կիլիկիա և Լեռնային Կիլիկիա հատվածների: Հայկական աղբյուրներում Կիլիկյան Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջանը կոչվում է Լեռնային Կիլիկիա կամ Գահ Կիլիկիո, հարավարևելյան ծովամերձ շրջանը՝ Դաշտային Կիլիկիա, արևմտյան շրջանը՝ Քարուտ Կիլիկիա:  
Տավրոսի լեռնաշղթան, հյուսիս-արևմուտքից ձգվելով հարավ-արևելք՝ մինչև Անտիտավրոսի ճյուղերը, Կիլիկիան պատնեշում էր փոքրասիական երկրներից: Միջերկրականի ջրերը շուրջ 500 կմ երկարությամբ հարավից ողողում են Կիլիկիայի ափերը: Կիլիկիայով հոսող բազմաթիվ գետերից նշանավոր են Պիռամոսը (Ջահան, Ջիհուն), Սարոսը (Սիհուն), Կյուդնոսը (Տարսուսչայ), Կալիկադնոսը (Սելևկիա), Լամոսը (Լամաս): Սկզբնավորվելով լեռներից և ոռոգելով երկրի դաշտերն ու անդաստանները՝ այդ գետերը թափվում են Միջերկրական ծովը: 
Հռոմեացի Յուստինոս պատմիչը վկայում է, որ մ. թ. ա. 83 թ-ին Հայոց Տիգրան Բ Մեծ թագավորը Դաշտային Կիլիկիան միացրել է իր տերությանը, իսկ Լեռնային Կիլիկիան անցել է նրա դաշնակից Միհրդատ VI Պոնտացուն: Մ. թ. ա. I դարից Կիլիկիայում ասորիների, հրեաների, հույների հետ միասին մեծ թվով հայեր են ապրել: IV դարի պատմիչ Ամմիանոս Մարկեղինոսը հաղորդում է, որ Իսոսի կամ Ալեքսանդրետի ծոցը կոչվում էր Հայոց ծոց: 
X դարում երկրամասում հայ բնակչությունն այնքան է ստվարացել, որ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Խաչիկ Ա Արշարունին (973–992 թթ.), նրանց բյուզանդական եկեղեցու ոտնձգություններից զերծ պահելու նպատակով, Անտիոքում, Տարսոնում, Իսավրիայում և այլուր նշանակել է եպիսկոպոսներ: Հայերի համար Կիլիկիայում բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվել, երբ Բյուզանդիան 1071 թ-ի Մանազկերտի ճակատամարտում պարտություն է կրել սելջուկ-թյուրքերից: Ստեղծվել են հայկական իշխանություններ (Փիլարտոս Վարաժնունու, Գող Վասիլի, Լամբրոնի և այլն), որոնք XI դարի վերջին – XII դարի սկզբին կործանվել են: 

 
 
Կիլիկյան Հայաստանը Մեծ իշխանապետության ժամանակաշրջանում 

 
Իշխանապետության հիմնադիր-իշխանը Ռուբեն Ա-ն (1080–95 թթ.)  է: Նրա անունով իշխանապետությունը պատմագիտության մեջ կոչվում է Ռուբինյանների:  
Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից (1045 թ.) մի քանի տասնամյակ անց Բագրատունի վերջին թագակիր Գագիկ Բ-ի (1042–45 թթ.) թիկնապահ Ռուբեն իշխանը հայոց նոր պետականություն ստեղծեց Կիլիկիայում: Տեղի հայերի աջակցությամբ տիրանալով Լեռնային Կիլիկիայի Բարձրբերդ, Կոպիտառ ու Կոռոմոզոլ (Կոլիմոզոլ) բերդերին՝ նա 1080 թ-ին թոթափեց Բյուզանդիայի գերիշխանությունը և հիմնեց անկախ ու ընդարձակ  իշխանություն: Ռուբենի ավագ որդի Կոստանդին Ա-ն (1095– 1100 թթ.) սելջուկյան թյուրքերից և բյուզանդացիներից ազատագրեց մի շարք հայաբնակ գավառներ, քաղաքներ ու բերդեր: 1098 թ-ին գրավեց ռազմավարական կարևոր նշանակության Վահկա բերդը և դարձրեց իշխանանիստ կենտրոն:  
Թորոս Ա իշխանը (1100–29 թթ.), շարունակելով  հոր՝ Կոստանդին Ա-ի` պետության սահմաններն ընդարձակելու քաղաքականությունը, 1104 թ-ին, պարտության մատնելով բյուզանդական զորքերին, ազատագրեց Սիս, Անարզաբա քաղաքները, իր իշխանությանը միացրեց Դաշտային Կիլիկիայի զգալի մասը: 1107 թ-ին  Թորոս Ա-ի և Գող Վասիլի զորքերը Բերդուսի մատույցներում ջախջախեցին Կիլիկիա ներխուժած սելջուկներին: Թորոս Ա-ն Սիս քաղաքի մոտ հիմնեց Դրազարկի և Մաշկևորի հռչակավոր վանքերը, որոնք վերածվեցին կրթության և գրչության կենտրոնների: Դրազարկն այնուհետև դարձավ նաև Ռուբինյանների տոհմական դամբարանը:  
Թորոս Ա-ի եղբորը՝ Լևոն Ա-ին (1129–37 թթ.), հաջողվեց գահակալման սկզբին անխախտ պահել երկրի սահմանները: 1132 թ-ին բյուզանդական տիրապետությունից ազատագրեց Մամեստիա,  Ադանա, Տարսոն քաղաքները և ծովեզրյա հայաշատ գավառները: 1135–36 թթ-ին, կռվելով Անտիոքի դքսության ու Երուսաղեմի թագավորության դեմ, հաջողությամբ ազատագրեց Կիլիկիայի հարավարևելյան հայաբնակ շրջանները:  
1137 թ-ին Բյուզանդիայի Հովհաննես Կոմնենոս կայսրը Միջերկրական ծովով ներխուժեց Կիլիկիա, գրավեց ողջ Կիլիկիան և գերեվարեց Լևոն Ա-ին ու նրա 2 որդիներին: 1143 թ-ին Լևոն Ա-ի որդի Թորոս Բ իշխանը (1145–69 թթ.) կարողացավ փախչել գերությունից և, եղբայրների՝ Ստեփանեի ու Մլեհի օգնությամբ համախմբելով հայկական ուժերը, ազատագրեց երկիրը բյուզանդական և սելջուկ-թյուրքական զավթիչներից, վերականգնեց 1137 թ-ից ընդհատված Հայոց պետականությունը:  
1152 թ-ին վերստին Կիլիկիա ներխուժեցին բյուզանդական զորքերը՝ Անդրանիկոս Կոմնենոսի հրամանատարությամբ: Հայկական բանակը հանկարծակի գրոհով ջախջախեց թշնամուն: Լքելով բանակը՝ Կոմնենոսն ապաստանեց Անտիոքի դքսի մոտ: Բյուզանդական զորքերի հետագա արշավանքները ձախողվեցին, և կայսրը ստիպված եղավ Թորոս Բ-ին պատվել Պան Սեբաստոս բարձրագույն տիտղոսով և հաշտություն կնքել նրա հետ:  
Իշխանության սահմանները պաշտպանելու համար Թորոս Բ-ն պահում էր 30-հզ-անոց բանակ: Նրա գործունեությունը նշանավորվեց Կիլիկիայի հայկական հողերի միավորման և պետականության ամրապնդման հետևողական քաղաքականությամբ: 
Թորոս Բ-ին հաջորդած Մլեհ իշխանը (1169–75 թթ.) բյուզանդացիներից և խաչակիրներից ազատագրեց երկրի ծովեզրյա շրջաններն ու Տարսոն, Ադանա, Պոմպեապոլիս քաղաքները: 1173 թ-ին պետության մայրաքաղաքը Վահկայից տեղափոխեց Սիս (հնում՝ Փլավիոպոլիս), որը դարձավ Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գլխավոր կենտրոնը: Դավադրության զոհ դարձած Մլեհին հաջորդեց նրա եղբայր Ստեփանեի ավագ որդին՝ Ռուբեն Գ իշխանը (1175–81 թթ.): Վերջինիս գահակից եղբայր Լևոնը 1180-ական թվականներին օտարազգիներից մաքրեց ծովեզերքը՝ Ալեքսանդրետից Սելևկիա, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ երկրի տնտեսական և քաղաքական զարգացման համար: 
Արտաքին թշնամիներին հաղթելուց հետո Ռուբեն Գ-ն, փորձելով սանձել անջատամետ որոշ իշխանների, 1182 թ-ին պաշարեց Լամբրոնը՝ Հեթումյան հզոր իշխանության կենտրոնը, սակայն գրավել չկարողացավ: Կենտրոնական իշխանության դեմ պայքարում Հեթումյաններն օգնություն խնդրեցին Անտիոքի դուքս Բոհեմունդից: 1185 թ-ին վերջինս խաբեությամբ Ռուբեն Գ-ին հրավիրեց Անտիոք և ձերբակալեց: Լևոն Բ-ի ջանքերով գերեդարձ Ռուբեն Գ-ն 1187 թ-ին իշխանությունը կամովին հանձնեց նրան:  
Լևոն Բ-ի իշխանապետության տարիներին (1187–98 թթ.) պետությունը հզորացել է, բարձրացել է նրա միջազգային հեղինակությունը, և նախադրյալներ են ստեղծվել թագավորություն հիմնադրելու համար: 
Կիլիկիան թագավորության ժամանակաշրջանում 
Թագավորության և Ռուբինյան արքայատան հիմնադիրը Լևոն Բ Մեծագործն է (1198–1219 թթ.): 1196 թ-ին խաչակրաց նոր արշավանքի ժամանակ Գերմանիայի զորքերի առաջնորդ Լյուբեցկի Կոնրադ արքեպիսկոպոս ծիրանավորը Հայնրիխ VI կայսեր հանձնարարությամբ Լևոն Բ-ին օծել է Հայոց թագավոր: Լևոն Բ-ի թագադրումը (1198 թ.) դիտվել է որպես քաղաքական մեծ իրադարձություն՝ Հայոց կործանված թագավորության վերականգնում: Նրա օրոք թագավորության սահմանները տարածվել են Սելևկիայից մինչև Անտիոք, Միջերկրական ծովեզերքից հասել Տավրոսի ու Անտիտավրոսի լեռները: Բուն Կիլիկիայից բացի՝ թագավորության մեջ մտել են Պամփիլիան, Իսավրիան, Լիկանիան, Կադառնիան ու Գերմանիկեն:  
Լևոն Բ-ն Հայոց գահաժառանգ է հռչակել իր մանկահասակ դուստր Զաբելին (Հայոց թագուհի՝ 1219–22 թթ-ին), իսկ մահից առաջ պետության խնամակալներ է կարգել Կոստանդին սպարապետին, Գաստոնի տեր Ադանին և Հովհաննես Զ Սսեցի կաթողիկոսին: 1222 թ-ին Զաբելին ամուսնացրել են Անտիոքի դուքս Բոհեմունդի 16-ամյա որդի Ֆիլիպի հետ և նրան հանձնել գահը, պայմանով, որ  հարգի հայ իշխանների իրավունքները, հայոց հավատն ու սովորույթները: Սակայն Ֆիլիպը հոր սադրանքով չի կատարել խոստումը, որի համար Կոստանդինը 1225 թ-ին ձերբակալել և մահապատժի է ենթարկել նրան: Իշխանությունն իր ձեռքում կենտրոնացրած Կոստանդինը 1226 թ-ին ավելի քան 60 իշխանների հետ գումարել է խորհրդակցություն, որոշել իր 13-ամյա որդի Հեթումին պսակել Զաբելի հետ և հռչակել Հայոց թագավոր: Մինչև որդու չափահաս դառնալը ինքն է վարել երկրի գործերը, եղել թագավորության խնամակալ:  
Հեթում Ա-ն (1226–69 թթ.) դարձավ նոր արքայատոհմի` Հեթումյանների հիմնադիրը: Նրա գահակալման ժամանակ մոնղոլ-թաթարները սկսել են սպառնալ Կիլիկիայի թագավորությանը:  
1254 թ-ին Հեթում Ա-ն մեկնել է Կարակորում՝ մոնղոլների մայրաքաղաքը, արքունիքի հետ փոխօգնության պայմանագիր կնքել, որն ամրապնդել է Կիլիկիայի միջազգային հեղինակությունը:  
1256–62 թթ-ին Իկոնիայի սուլթանությունից ազատագրվել են Հերակլեա և Մանիոն սահմանային բերդերը, Կապադովկիայի հարավային շրջանները, ինչպես նաև Մարաշ, Այնթապ, Բեհեստ քաղաքներն ու դրանց շրջակայքը:  
Նոր վերելք ապրող Եգիպտոսի սուլթանությունը 1266 թ-ին մեծ ուժերով ներխուժել է Կիլիկիա.  Մառիի ճակատամարտում հայկական զորամասի պարտությունից հետո թշնամին գրավել ու կողոպտել է Սիսը և այլ քաղաքներ, գերեվարել բազմահազար հայերի: Հեթում Ա-ն, որոշ բերդեր զիջելով Եգիպտոսի սուլթանությանը, 1268 թ-ի հուլիսին հաշտություն է կնքել և գերությունից ազատել գահաժառանգ Լևոնին: 1269 թ-ին Տարսոն քաղաքում Լևոն Գ-ին օծելով թագավոր (1269–89 թթ.)՝ ծերացած Հեթումը մտել է Դրազարկի վանքը:  
Լևոն Գ-ի գահակալման սկզբնական տարիներին հայոց թագավորությանն արևելքից սպառնացել է Եգիպտոսի սուլթանությունը, հյուսիսից՝ Իկոնիայի թյուրքերը, երկրի ներսում սրվել են ավատատիրական երկպառակությունները: 1275 թ-ին Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը ներխուժել են Կիլիկիա, ավերել ու կողոպտել են մի շարք բնակավայրեր: Սակայն Սիս քաղաքի մոտ հայկական բանակը Սմբատ Սպարապետի գլխավորությամբ ջախջախել է թշնամուն և ազատագրել երկիրը: Ապա Լևոն Գ-ն հաղթել է  Իկոնիայի սուլթանին և թաթար-մոնղոլական օժանդակ ուժերով արշավել Ասորիք: Փոփոխակի հաջողություններով կռիվները շարունակվել են շուրջ 1 տասնամյակ: 1285 թ-ին Լևոն Գ-ն և Եգիպտոսի սուլթանը ստորագրել են 10-ամյա հաշտության պայմանագիր: 1271 թ-ին վերանորոգվել են վենետիկցիների, 1288 թ-ին՝ ջենովացիների հետ կնքված առևտրական պայմանագրերը, հատել են ոսկե, արծաթե և պղնձե դրամներ: Լևոն Գ-ի հովանավորությանն են արժանացել հայ մշակույթի նշանավոր գործիչներ Վարդան Մեծը, Ստեփանոս Օրբելյանը, Հովհաննես Երզնկացին, Վահրամ Րաբունին և ուրիշներ: 
Լևոն Գ-ին հաջորդած Հեթում Բ թագավորը (1289–1303 թթ.), հիասթափվելով թուլացած և մահմեդականացած մոնղոլների հետ դաշինքից, դիմել է Հռոմի պապի և Արևմուտքի պետությունների օգնությանը՝ ավելի սրելով մահմեդական հարևանների  թշնամանքը: 1292 թ-ին եգիպտական զորքերը գրավել են Հռոմկլան և գերել Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցի կաթողիկոսին: Նոր կաթողիկոս Գրիգոր Է Անավարզեցին (1293–1307 թթ.) հարկադրված էր աթոռը տեղափոխել Սիս: Դժգոհ  Հեթում Բ-ի ապաշնորհ քաղաքականությունից՝ նրա եղբայր Սմբատը գրավել է գահը և բանտարկել Հեթումին: Իսկ 1288 թ-ին գահը նրանից խլել է մյուս եղբայրը՝ Կոստանդինը: Օգտվելով երկրում բռնկած գահակալական կռիվներից՝ նույն թվականի գարնանը Եգիպտոսի սուլթանության և հարևան ամիրությունների զորքերն ավերել ու կողոպտել են երկրի արևելյան շրջանները, նվաճել Ջահան գետից հարավ ընկած հողերը՝ Հումուս, Թիլ, Համդուն, Կվայրան, Նողայր, Մարաշ և այլ բերդաքաղաքներ: 1299 թ-ին վերստին գահ բարձրացած Հեթում Բ-ն մոնղոլների օգնությամբ վերագրավել է դրանք: 
 1301 թ-ին Հեթում Բ-ն թագավոր է  օծել մանկահասակ եղբորորդուն՝ Լևոն Դ-ին (1301–08 թթ.), դարձել նրա խնամակալը՝ «թագավորահայրը», և շարունակել լատինամետ քաղաքականությունը:  Արևմուտքի պետություններն օգնության փոխարեն պահանջել են, որ Հայ առաքելական եկեղեցին ընդունի կաթոլիկություն և ենթարկվի Հռոմի պապին: 1307 թ-ին մայրաքաղաք Սսի Սբ Սոփիա մայր տաճարում Լևոն Դ-ն քննել է կաթոլիկ եկեղեցուն միանալու առաջարկը: Թեև արքունիքի ճնշմամբ ժողովն ընդունել է եկեղեցիների միավորման պահանջը, սակայն ժողովուրդը մերժել է այն և պայքարել լատինասեր հոսանքի՝ ունիթորների դեմ, որի հետևանքով խախտվել է երկրի հասարակական-քաղաքական միասնությունը:  
Լևոն Դ-ի քայլը դիտելով որպես խաչակիրներին Արևելք հրավիրելու նոր փորձ՝ մոնղոլ զորավար Փիլարղուն Անարզաբա քաղաքում դավադրաբար սպանել է թագավորին և նրան ուղեկցող 40 հայ իշխաններին: Հայկական զորքերը` Հեթում Բ-ի եղբայրներ Օշինի և Ալինախի գլխավորությամբ, սպանել են Փիլարղուին ու ոչնչացրել նրա ջոկատը, որով փաստորեն վերջ է դրվել հայ-մոնղոլական զինակցությանը: Լևոն Դ-ին հաջորդած Օշին Ա-ն (1308–20 թթ.) Հռոմի պապի պահանջով 1309 թ-ին հրավիրել է նոր ժողով՝ Սսի ժողովի որոշումները վերաքննելու և կենսագործելու հորդորով: Հանդիպելով ազգային ուժերի համառ դիմադրությանը՝ Օշին Ա-ն առժամանակ դադարեցրել է  կրոնական վեճերը: 1316 թ-ին Ադանայում գումարված նոր ժողովում կաթոլիկ եկեղեցուն միանալու որոշումը կրկին չի իրականացվել ժողովրդի դիմակայության շնորհիվ: 1318 թ-ին Եգիպտոսի մամլուքներն ու Իկոնիայի թուրքմեն կարամանները ներխուժել են Կիլիկիա և ասպատակել Տարսոնի շրջակայքը: Հայկական զորքերը՝ Կոռիկոսի տեր Օշին պայլի առաջնորդությամբ, զգալի կորուստների գնով հետ են մղել թշնամուն:  
Օշին Ա-ին հաջորդել է նրա 10-ամյա որդի Լևոն Ե-ն (1320–42 թթ.): Սկզբում երկիրը կառավարել են նրա խնամակալ իշխանները, հատկապես Կոռիկոս բերդի տեր Օշին Ա-ն, որը ճնշել է ունիթորների խռովությունը, կանխել Եգիպտոսի սուլթանության և թուրքմեն կարամանների առաջխաղացումը, դրացիների հետ վարել է խաղաղ գոյակցության քաղաքականություն:  
Սակայն չափահաս դառնալուց հետո Լևոն Ե-ն խաչակրաց նոր արշավանքի  հորդորով դիմել է եվրոպացիներին: Եգիպտոսի սուլթանության և Հալեպի ամիրի զորքերը  1335  և 1336 թթ-ին վերստին ասպատակել են Կիլիկիան: 1337 թ-ին Լևոն Ե-ն ծանր պայմաններով  հաշտություն է կնքել, որով երկրի հարավարևելյան շրջանները (Սև լեռներից մինչև Ջահան գետ) և Այաս նավահանգստային քաղաքն անցել են Եգիպտոսին, իսկ ինքը պարտավորվել է չդաշնակցել Արևմուտքի պետությունների հետ:  
 
Լևոն Ե-ի մահով (1342 թ.) ընդհատվել է Ռուբինյան-Հեթումյան տոհմի արական ճյուղը: Ունիթորները հայոց գահը հանձնել են Կիպրոսի Լուսինյանների արքայատան ներկայացուցիչ Գվիդոնին (Կի), որը 1310 թ-ին հոր՝ Ամորի Բ-ի դավադիր սպանությունից հետո 4 եղբայրների և մոր՝ Զաբելի (Լևոն Գ Հեթումյանի դուստրը) հետ փախել էր Կիլիկիա և ապրել Լևոն Ե-ի արքունիքում:  
1343 թ-ին Գվիդոնը 300 ֆրանկ զինվորների ուղեկցությամբ վերադարձել է Կիլիկիա և հայկական ծեսով օծվել Հայոց թագավոր՝ Կոստանդին Գ անունով: Նրա լատինամետ քաղաքականությունը բորբոքել է ժողովրդի դժգոհությունը: 1344 թ-ին հայրենասեր ուժերը` իշխան Օշին Բակուրանի գլխավորությամբ, ապստամբել և Ադանայում սրատել են Կոստանդին Գ-ին ու նրա ֆրանկ պալատականներին: Իշխանների խորհուրդը թագավոր է ընտրել Հեթումյանների ազգական, Նղրի տեր մեծ մարաջախտ Բաղդինի որդի Կոստանդին Դ-ին (1345–63 թթ.): Մահմեդական ամիրությունների հարձակումները պարբերաբար կրկնվել են 1340–50-ական թվականներին: 1360 թ-ին մամլուքները նվաճել են Դաշտային Կիլիկիան՝ Տարսոն և Ադանա քաղաքներով: 1369 թ-ին Եգիպտոսի 60-հզ-անոց բանակը պաշարել է Սիսը, սակայն,  չկարողանալով գրավել միջնաբերդը, նահանջել է:  
1373 թ-ին ունիթորները դավադրաբար սպանել են Կոստանդին Ե թագավորին և գահը հանձնել Ջիվան Լուսինյանի որդի Լևոն Զ-ին, որն իր լատինամետ քաղաքականությամբ հարուցել էր հայերի և շրջակա մահմեդական պետությունների դժգոհությունը: Եգիպտոսի սուլթան Մելիք-Աշրաֆի զորքերը ներխուժել են Կիլիկիա և 1375 թ-ի հունվարի 5-ին պաշարել Սիսը: Փետրվարի 24-ին նրանց միացել են Հալեպի ամիրության զորքերը: Հայկական սակավաթիվ ուժերը, ամրանալով Սսի միջնաբերդում, շուրջ 3 ամիս հերոսաբար դիմադրել են թշնամուն: Ապրիլի 22-ին Լևոն Զ-ն հաշտություն է խնդրել և, իր անձի ապահովության երաշխիք ստանալով, բերդը հանձնել թշնամուն:  
Սսի անկումը հայ պատմիչները գնահատել են որպես հայոց պետականության կործանում: Ներքին երկպառակությունները և արտաքին հարձակումներն ի վերջո հանգեցրին Կիլիկիայի հայկական պետության կործանմանը:  Լևոն Զ-ն իր ընտանիքի, կաթողիկոսի և շուրջ 20 հայ մեծամեծների հետ գերեվարվել է Կահիրե: 1382 թ-ի սեպտեմբերին թագավորն ազատվել է գերությունից և մեկնել Եվրոպա: 

 
Կիլիկյան Հայաստանի պետական կարգը,  գիտությունը,  
գրականությունը և մշակույթը 

 
Կիլիկյան Հայաստանն ավատատիրական միապետություն էր: Պետական կարգը գերազանցապես ձևավորվել է ավատատիրական Հայաստանի ավանդույթների հիման վրա՝ Մերձավոր Արևելքում հաստատված խաչակիր ասպետների իշխանությունների և եվրոպական պետությունների կառավարող մարմինների  ազդեցությամբ: Թագավորը՝ որպես պետության գլուխ և երկրի գերագույն տեր, օժտված էր բացառիկ իրավունքներով ու առանձնաշնորհումներով: Նա իր մշտական դեսպաններն է ունեցել Հռոմում, Նեապոլում, Կոստանդնուպոլսում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Եգիպտոսում, Մոնղոլիայում և այլուր: 
Թագավորությունը կառավարվում էր արքունիքի գործակալությունների և Վերին  ատյանի միջոցով: Ատյանի նիստերին մասնակցում էին խոշոր իշխանները՝ բերդատեր պարոնները: Վերին ատյանը խորհրդատուի իրավասություն ուներ, նիստերը վարում էր թագավորը:  
Պետության ազդեցիկ գործակալություններից էր պայլությունը կամ խնամակալությունը: Պայլը  թագավորի առաջին խորհրդականը և գահաժառանգի դաստիարակն էր, իսկ գահակալի անչափահասության դեպքում՝ նրա խնամակալն ու պետության կառավարիչը: Նա պետությունը կառավարել է նաև երկրից թագավորի բացակայության ժամանակ: Սպարապետության գործակալը՝ սպարապետը կամ գունդստաբլը, ռազմական ուժերի հրամանատարն էր, թագավորի առաջին տեղակալը. գլխավորել է ինչպես արքունի, այնպես էլ իշխանական զորամիավորումները: Բանակի սպառազինման և պարենավորման գծով սպարապետի տեղակալը կոչվել է մարաջախտ: Արքունի դպրապետության (քարտուղարություն) գործակալը՝ ջանցլերը (կանցլեր) կամ ատենադպիրը, վարել է արտաքին գործերը, կազմել և թագավորի հետ ստորագրել է պետական հրովարտակները, շնորհագրերը: Նա է պահել պետական կնիքը, ղեկավարել դիվանագիտական հարաբերությունները, թագավորի անունից բանակցություններ  վարել օտարերկրյա պետությունների հետ: Այդ պաշտոնը սովորաբար վարել է Սսի ընտրված արքեպիսկոպոսը, երբեմն՝ օտար լեզուների գիտակ, տաղանդավոր անձ (օրինակ՝ Վահրամ Րաբունի վարդապետը):  
Սեղանապետության գործակալը ղեկավարել է արքունի տան եկամուտներն ու ծախսերը, պալատի տնտեսությունը, համարվել թագավորի խորհրդական և «հավատարիմն տանն արքայի»: Մաքսապետության գործակալը ղեկավարել է պետական եկամուտները, մաքսային ու տուրքային գործերը, ներքին և արտաքին առևտրական հարաբերությունները: Նրան են ենթարկվել քաղաքների, նավահանգիստների ու մաքսատների վերակացուները և մյուս պաշտոնյաները: Արքունիքում գործել են նաև այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ՝ իշխանաց իշխանը, թագադիր իշխանը, սուրհանդակապետը (պետական փոստի գործակալ) և այլն: Մեծ հեղինակություն է վայելել տիկնանց տիկինը՝ թագուհին: Նա մասնակցել է արքունի և իշխանական խորհրդի նիստերին, քաղաքական մեծ դեր խաղացել հատկապես թագավորի բացակայության կամ մահվան դեպքում: 
Կիլիկիայում առաջընթաց է ապրել հայ պատմագիտությունը: XIII դարից պատմագրությամբ զբաղվել են նաև աշխարհիկ պետական գործիչները՝ Սմբատ Սպարապետը, Հեթում Բ թագավորը, Հեթում Պատմիչը և ուրիշներ: 
Սմբատ Սպարապետի (Գունդստաբլ) «Տարեգիրքն» ընդգրկում է 952–1272 թթ-ի պատմությունը: Նախորդ ժամանակաշրջանի պատմությունը նա շարադրել է գլխավորապես Մատթեոս Ուռհայեցու, Միքայել Ասորու, Գուլիելմոս Տյուրոսացու տեղեկությունների հիման վրա: Իսկ իր սպարապետության ժամանակաշրջանը (1226–76 թթ.) շարադրել է որպես պատմական դեպքերին ու իրադարձություններին մասնակից և ականատես:  
Կոռիկոսի բերդատեր իշխան Հեթում Պատմիչը XIII դարի վերջին եղել է Հեթում Բ թագավորի դեսպանը մոնղոլական իշխանության արքունիքում և, որպես հայկական զորքերի հրամանատար, հայ-մոնղոլական բանակում մասնակցել է Եգիպիոսի ու Իկոնիայի սուլթանությունների դեմ պատերազմներին:  
Հեթումի գրչին է պատկանում նաև մի ժամանակագրություն, որն սկսվում է վերջին հայ Բագրատունի թագավոր Գագիկ Բ-ի սպանության թվականից (1079 թ.) և ավարտվում Հեթում Բ-ի, նրա որդի Լևոն Դ-ի ու բազմաթիվ հայ իշխանների եղերական կոտորածով (1307 թ.): 
Լևոն Զ Լուսինյանի քարտուղար և խոստովանահայր Հովհաննես Դարդելն իր «Ժամանակագրություն Հայոց» երկը գրել է Լևոն Զ-ի թելադրությամբ. ընդարձակ  շարադրել Է Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը, համառոտակի տեղեկություններ հաղորդել Հայաստանում քրիստոնեական դարձի և «Դաշանց թղթի» հաստատման ու հայ Բագրատունիների անկման մասին: XI–XIII դարերի Կիլիկիայի  քաղաքական իրադարձություններին իրենց երկերում անդրադարձել են Մատթեոս Ուռհայեցին, Գրիգոր Երեց Քեսունեցին, Սամուել Անեցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Վարդան Արևելցին, Մաղաքիա Աբեղան և ուրիշներ: 
Կիլիկիայում հասարակական-քաղաքական հարաբերությունները կարգավորելիս սկզբնական շրջանում առաջնորդվել են «Կանոնագիրք Հայոց»-ով և ժողովների կանոնական որոշումներով: XII դարի վերջին Ներսես Լամբրոնացին, պակասը որոշ չափով լրացնելու համար, թարգմանել է բյուզանդական «Զինվորական օրենքները», իսկ XIII դարի կեսին Սմբատ Սպարապետը՝ «Անտիոքի ասիզները»: Սակայն այդ օրենքները հայերի համար օտար էին, ուստի Սմբատ Սպարապետը, օգտագործելով հայ միջնադարյան իրավագիտության նվաճումները, 1265 թ-ին կազմել է «Դատաստանագիրքը»` ազգային օրենսգիրքը:  
XII–XIV դարերում Կիլիկյան Հայաստանում նորովի դրսևորվեցին հայ գրական ավանդույթները, արմատավորվեցին ու զարգացան գրական նոր ժանրեր: Առանձնահատուկ տեղ ունի Ներսես Շնորհալու (Ներսես Դ Կլայեցի Ամենայն հայոց կաթողիկոս, XII դար) ստեղծագործությունը: Բարսեղ Քեսունեցին (XII դար) հայտնի է Մարաշի և Քեսունի լատին իշխան Պաղտուինի հիշատակին նվիրված վարքավկայաբանական մի գրվածքով, որը վարքի, վկայաբանության, աղոթքի, խոստովանության, քրիստոնեական քարոզի տարրերից հյուսված ինքնատիպ երկ է: Նշանավոր դեմքերից են առակագիր Վարդան Այգեկցին, բանաստեղծ, մատենագիր Գրիգոր Սկևռացին,  Գևորգ Սկևռացին (XIII դար, Գրիգոր Սկևռացու քեռորդին ու աշակերտը, գրել է մեկնություններ, ներբողներ, խրատներ, գանձեր, տաղեր), պատմիչ, աշխարհագետ Վարդան Արևելցին (XIII դար) և ուրիշներ: 
Կիլիկյան Հայաստանի գեղարվեստական ժառանգությունը հիմնականում ներկայացված է մանրանկարչությամբ, որմնանկարչությամբ ու քանդակագործությամբ, իսկ կիրառական արվեստը՝ ոսկերչության և արծաթագործության նմուշներով: Հռչակավոր է Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցը, որի նշանավոր ներկայացուցիչներից են Սարգիս Պիծակը և Թորոս Ռոսլինը: Վերջինս ձեռագրեր է նկարազարդել նաև հայոց կաթողիկոսի և Հեթումյան թագավորների համար: 
Կիլիկյան Հայաստանի ճարտարապետությունը շարունակել է հայոց  շինարարական ավանդույթները: Երկրի բնաշխարհը,  աշխարհագրական դիրքը և զարգացման յուրահատուկ պայմանները մեծապես նպաստել են քաղաքների ու հատկապես բերդերի շինարարությանը: 
Կիլիկիայում զարգացում են ապրել նաև բժշկագիտությունն ու առողջապահական համակարգը: Այնտեղ են գործել նշանավոր բժշկապետներ Մխիթար Հերացին, Գրիգորիսը և ուրիշներ: 
XI–XIV դարերի Կիլիկիայի մշակույթը զարգացել է բուն Հայաստանի հետ փոխադարձ ու սերտ կապերի մեջ, հայ բազմադարյան մշակույթի ավանդույթների հիման վրա: 

 
Կիլիկիայի հայկական պետության  
մեծ իշխանների գահացանկը 

 
Ռուբեն Ա (1080–95 թթ. ), Կոստանդին Ա (1095–1100 թթ.), Թորոս Ա (1100–29 թթ.), Լևոն Ա (1129–37 թթ.), Թորոս Բ (1145–69 թթ.), Ռուբեն Բ (1169 թ.), Մլեհ (1169–75 թթ.), Ռուբեն Գ (1175–87 թթ.), Լևոն Բ (1187–98 թթ.) 

 
Թագավորների գահացանկը 

 
Լևոն Բ (1198–1219 թթ.), Զաբել (1219–22 թթ.), Ֆիլիպ (1222–25 թթ.), Հեթում Ա (1226–69 թթ.), Լևոն Գ (1269–89 թթ.), Հեթում Բ (1289–96, 1299–1301 թթ.), Սմբատ (1296–98 թթ.), Կոստանդին Բ (1298–99 թթ.), Լևոն Դ (1301–08 թթ.), Օշին Ա (1308–20 թթ.), Լևոն Ե (1320–42 թթ.), Գվիդոն կամ Կոստանդին (1343–44 թթ.), Կոստանդին Դ (1345–63), Կոստանդին Ե (1365–73 թթ.), Լևոն Զ  (1374–75 թթ.) 
 
 

_________________

Karanlık aydınlıktan, yalan gerçekten kaçar, Güneş yanlız olsada etrafa ışık saçar,üzülme doğruların kaderidir yanlızlık, kargalar sürüyle, kartallar yanlız uçar.


Back to top
mafilou
Administrateur
Administrateur

Offline

Joined: 04 Sep 2006
Posts: 14,392
Point(s): 43,612
Moyenne de points: 3.03

PostPosted: Sat 19 Jan 2019 - 23:27
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.
Reply with quote

Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի հիմնադիր ժողովի որոշումը

gov-wa.info/?p=817&lang=hy

2017 թուականի յունիսի 21-ին տեղի ունեցաւ Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի հիմնադիր ժողովը, որը քննութեան առաւ հետեւեալ հարցերը.

1. Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի հիմնադրման հարցը,
2. Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի նախագահութեան կազմաւորման հարցը,
3. Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի կողմից` «Կիլիկիայի Հայերի իրաւունքների մասին» Հռչակագրի ընդունումը եւ յայտարարումը:

Միաձայն քուէարկութեամբ`
-հաստատուեց Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի հիմնադրումը,
-կազմուեց Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի նախագահութիւն,
-հաստատուեց Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի կողմից «Կիլիկիայի Հայերի իրաւունքների մասին» Հռչակագիրը եւ որոշուեց հրապարակել այն,
-որոշուեց Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի համար ժամանակաւորապէս գործածել Կիլիկիայի պատմական զինանշաններից մէկը:
Այդպիսով` Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհրդի հիմնադիր ժողովի աշխատանքներն աւարտուեցին:

Կիլիկիայի Հայերի Ազգային Խորհուրդ
21.06.2017 թ.

Ֆրանսիայի կողմից պաշտոնապես ընդունված Հայաստանի սահմանները 1916-1920 թթ. 1918 թ. Ֆրանսիայի Արտգործնախարարության քարտեզ: Միակ հիմնական տարբերությունը հայկական, ամերիկյան և բրիտանական նախագծերի Ծովից ծով Հայաստանի սահմանների վերաբերյալ կազմում էր Տրապիզոնի հատվածը: Ֆրանսիական կողմը ընդունում էր Կիլիկիայով Հայաստանի ելքը դեպի Միջերկրական ծով:



աղբիւր՝
«Մեծ տերությունները, Օսմանյան կայսրությունը և հայերը ֆրանսիական արխիվներում (1914-1918)», հ. 1., խմբ. Արթուր Բեյլերյան, Երևան, 2005 թ., էջ 480 (Հավելված II):
_________________
Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda link gösterin ...


Back to top
Contenu Sponsorisé






PostPosted: Today at 03:28
PostPost subject: Kilikya Ermeni Kırallığı - Կիլիկիայի Հայկական Թագավաորությունը 1199-1375 թթ.

Back to top
Display posts from previous:   
Armenian on web Forum Index -> Courant / Contre-courant (points de vue - Տեսակետ - Görüş açısı) -> Histoire arménienne-Հայոց Պատմություն-Ermeni tarihi All times are GMT + 1 Hour
Post new topic   Reply to topic
Page 1 of 1
Jump to:  

 



Portal | Index | Create a forum | Free support forum | Free forums directory | Report a violation | Conditions générales d'utilisation
phpBB
Template by BMan1